close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

     

  • ROSJA

  • Rosja

    •  

       Informacje o kraju


       

      1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe.

       

      Federacja Rosyjska (Rosja) jest największym pod względem powierzchni państwem świata. Zajmuje obszar ponad 17 mln km2. Jedna czwarta terytorium kraju znajduje się w części europejskiej, a pozostały obszar w części azjatyckiej, na wschód od Uralu. Rosja graniczy z Norwegią, Finlandią, Estonią, Łotwą, Białorusią, Ukrainą, Gruzją, Azerbejdżanem, Kazachstanem, Chinami, Mongolią i Koreą Północną, a poprzez Obwód Kaliningradzki również z Polską i Litwą. Rosja posiada dostęp do wód Oceanu Atlantyckiego (morza: Bałtyckie, Czarne i Azowskie), Oceanu Spokojnego (morza: Beringa, Ochockie i Japońskie) oraz Oceanu Arktycznego (morza: Barentsa, Białe, Karskie, Łaptiewów, Wschodniosyberyjskie i Czukockie). Łączna długość rosyjskiej linii brzegowej wynosi 37,7 tys. km. Terytorium Rosji obejmuje aż 9 stref czasowych.

       

       

      Ludność Federacji Rosyjskiej liczy 146,5 mln mieszkańców (ocena 13.09.2016), z czego w części europejskiej żyje ponad 113 mln osób. Mieszkańcy miast stanowią 74% ludności, natomiast 26% to ludność wiejska. Gęstość zaludnienia – ok. 8,4 osoby na 1 km2.  Stolica kraju  to Moskwa, licząca 12,1 mln mieszkańców.  Jest największym miastem w Europie oraz jednym z największych miast na świecie. Językiem urzędowym na terenie całej Federacji Rosyjskiej jest rosyjski, choć władze poszczególnych republik wchodzących w jej skład mają prawo ustanawiania na ich terytorium innego, oprócz rosyjskiego, języka urzędowego.

       

       

      1.2. Warunki klimatyczne.

       

      Klimat w Rosji jest bardzo zróżnicowany: od subpolarnego na północy, poprzez umiarkowany chłodny w części środkowej, po umiarkowany ciepły i podzwrotnikowy śródziemnomorski na południu (wybrzeże M. Czarnego). Średnia temperatura powietrza i średni poziom opadów w styczniu w Moskwie wynoszą odpowiednio -9o C i 41 mm, a w lipcu 19oC i 90 mm.

       

       

      1.3. Główne bogactwa naturalne.

       

      Rosja posiada największe na świecie złoża gazu ziemnego, oceniane na blisko 35,1 bln m3 (prawie 1/3 zasobów światowych), drugie pod względem wielkości zasoby węgla kamiennego (roczne wydobycie za 2013 wyniosło 347,1 mln ton), siódme co do wielkości złoża ropy naftowej, szacowane na 17,8 mld ton, a także duże złoża węgla brunatnego, rud żelaza oraz metali kolorowych i diamentów. Ważnym zasobem naturalnym Rosji są również ogromne obszary leśne. Zajmują one ok. 48% powierzchni kraju, a rezerwy drewna oceniane są na ok. 83 mld m3. Bogactwem naturalnym Rosji jest także rozbudowany system rzeczny, wykorzystywany nie tylko do celów transportowych, ale również m.in. do produkcji energii elektrycznej (hydroelektrownie generują ok. 16% energii elektrycznej wytwarzanej w Rosji).

       

       

      1.4. System walutowy, kurs i wymiana.

       

      Walutą rosyjską jest rubel (1 RUB), dzielący się na 100 kopiejek. Od 2014 r. rosyjska waluta traciła na wartości ze względu na spadające ceny ropy naftowej oraz sankcje ekonomiczne i rozwijający się kryzys gospodarczy w Rosji. W listopadzie 2014 r. Centralny Bank Rosji wprowadził płynny kurs rubla. Obecnie notowania rosyjskiej waluty uzależnione są od zmiany ceny ropy na światowych rynkach. Na koniec III kwartału 2017 r. kurs wymiany kantorowej  oscylował wokół  68 RUB/EUR i 58 RUB/USD.  Oficjalny kurs bankowy (średni) wynosił 66,97 RUB/EUR oraz 56,80 RUB/USD.

       

       

      1.5. Religia.

       

      Konstytucja rosyjska gwarantuje swobodę wyznania i sumienia. Brak jest przy tym oficjalnej statystyki o liczbie obywateli wyznających określoną religię. Z wyników badań opinii publicznej Lewada Centr (grudzień 2013 r.) wynika, że 81% badanych uważa siebie za osoby wierzące; 68% to prawosławni (ale tylko 10% wybierało się na mszę w Boże Narodzenie), 7% muzułmanie, 1% to katolicy, judaizm i inne religie wybrało 4% badanych. 

       

       

      1.6. Infrastruktura transportowa, przekraczanie granicy.

       

      Ze względu na duże terytorium kraju dominującym środkiem transportu towarów i ludzi w Rosji jest kolej. Wykonuje ona ponad 43% ogółu przewozów towarowych i 55 % wszystkich przewozów pasażerskich. Długość stale użytkowanej sieci kolejowej wynosi ok. 87 tys. km, połowa linii jest zelektryfikowana. Pod względem długości sieci kolejowej Rosja zajmuje trzecie miejsce na świecie, po USA i Chinach, natomiast pod względem długości zelektryfikowanych linii – drugie miejsce, po Chinach. Ze względu na gwiaździsty kształt sieci, której centralnymi punktami są Moskwa i St. Petersburg, istnieją znaczące dysproporcje w rozmieszczeniu linii kolejowych na obszarze kraju. Charakterystyczną cechą kolei rosyjskich jest szeroki rozstaw kół wagonów  (1520 mm w porównaniu z 1435 mm w pociągach europejskich i chińskich).

        

      Długość sieci dróg krajowych wynosi ponad 1,4 mln km, w tym ok. 1,1 mln km to drogi utwardzone. Szacuje się, że ok. 27% dróg w Rosji jest przeciążonych.

       

      Ruch lotniczy obsługuje ok. 120 przewoźników w 315 portach lotniczych (w tym 76 międzynarodowych). W 2016 r. moskiewskie lotniska: „Szeremietiewo”, „Domodiedowo” i „Wnukowo” obsłużyły łącznie 76,1 mln podróżnych. W 2016 r. otwarte zostało czwarte lotnisko „Żukowski” w podmoskiewskim miasteczku o tej samej nazwie (połączenia głównie z państwami Azji Centralnej).

      Długość granicy Polski z Federacją Rosyjską wynosi 232 km, w tym 22,1 km granicy morskiej. Na granicy państwowej funkcjonuje 7 przejść granicznych, w tym 4 drogowe i 3 kolejowe.

      Zgodnie z art. 2 Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o warunkach podróży obywateli Rzeczypospolitej Polskiej i obywateli Federacji Rosyjskiej, podpisanej w Warszawie dnia 18 września 2003 r. (M. P. Nr 51, poz. 800), obywatele Państwa jednej Umawiającej się Strony wjeżdżają lub podróżują tranzytem przez terytorium Państwa drugiej Umawiającej się Strony przez przejścia graniczne otwarte dla ruchu międzynarodowego.  Przekraczanie polsko-rosyjskiej granicy z Obwodem Kaliningradzkim jest możliwe wyłącznie przez lądowe przejścia graniczne. Wjazd na terytorium Okręgu Kaliningradzkiego możliwy jest także drogą lotniczą przez międzynarodowy port lotniczy Kaliningrad-Chrabowo.

        

      Drogowe przejścia graniczne: 

      Ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń odbywa się na dwóch przejściach drogowych Bezledy – Bagrationowsk i Grzechotki – Mamonowo II. W przejściu drogowym Gronowo – Mamonowo odbywa się ruch rowerowy, międzynarodowy ruch osobowy i towarowy pojazdami o masie całkowitej do 6 t. W przejściu drogowym Gołdap – Gusiew odbywa się międzynarodowy ruch samochodów osobowych, dwustronny ruch rowerowy, autokarów (zarejestrowanych w RP lub w FR) oraz pojazdów ciężarowych o masie całkowitej do 7,5 t.

       

      Kolejowe przejścia graniczne:

      Ruch osobowy i towarowy odbywa się w jednym przejściu kolejowym Braniewo – Mamonowo. Dwoma pozostałymi przejściami odbywa się tylko ruch towarowy. Przejście Głomno - Bagrationowsk otwarte jest dla ruchu towarowego dwustronnego między RP i FR. Przejście Skandawa - Żeleznodarożnyj otwarte jest dla międzynarodowego ruchu towarowego, za wyjątkiem towarów podlegających kontroli fitosanitarnej wwożonych na terytorium RP.

       

      Przekraczanie granicy rosyjsko -  białoruskiej

      W związku ze stanowiskiem strony rosyjskiej, dotyczącym nieuregulowanego statusu prawnego przejść granicznych między Federacją Rosyjską a Republiką Białorusi, obowiązuje, do czasu uregulowania tej kwestii, zakaz przekraczania granicy białorusko-rosyjskiej (w obydwu kierunkach) przez obywateli państw trzecich, w tym przez obywateli polskich. Zakaz ten obejmuje przejścia drogowe i kolejowe. Możliwe jest natomiast podróżowanie z Federacji Rosyjskiej i do Rosji drogą lotniczą tranzytem przez port lotniczy w Mińsku. Pasażerowie przybywający rejsami z terytorium Białorusi lub odlatujący do Białorusi podlegają kontroli granicznej w miejscach odprawy międzynarodowej. Przejścia graniczne przeznaczone do międzynarodowego ruchu osobowego i towarowego, z których mogą korzystać obywatele państw trzecich, w tym obywatele polscy podróżujący samochodem do Rosji, znajdują się na granicy Rosji z Łotwą (BURACZKI - TEREHOVA, ŁUDONKA - VIENTULI, UBYLINKA – GREBNEVA), Estonią (IWANGOROD – NARVA, KUNICZYNA GORA - KOIDULA, SZUMIŁKINO - LUHAMAA) i Ukrainą (NOWYJE JURKOWICZI, POGAR, TROJEBORTNOJE). Wjazd do Rosji i wyjazd rekomendowany jest trasą przez Łotwę.

       

      Pobyt w strefie granicznej Federacji Rosyjskiej

      Cudzoziemcy zamierzający przebywać turystycznie lub biznesowo w strefie granicznej Federacji Rosyjskiej zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi potrzebują stosownego zezwolenia wydawanego przez Straż Graniczną Federalnej Służby Bezpieczeństwa FR. Przebywanie w pasie nadgranicznym bez zezwolenia może zakończyć się zatrzymaniem, karami admiracyjnymi, a nawet cofnięciem wizy.

       

      1.7. Obowiązek wizowy.

      Wjazd i pobyt

      Wjazd do Federacji Rosyjskiej odbywa się na podstawie ważnej wizy.

       Z dniem 4 lipca 2016 r. zawieszono stosowanie art. 5 ust. 1 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o zasadach małego ruchu granicznego, podpisanej w Moskwie dnia 14 grudnia 2011 r. (D. U. poz. 814), eliminując tym samym możliwość podróżowania na podstawie zezwoleń Małego Ruchu Granicznego (nie naruszając prawa wyjazdu ze strefy przygranicznej Polski oraz Rosji w Okręgu Kaliningradzkim). W rezultacie podróże między Polską i Obwodem Kaliningradzkim są możliwe obecnie wyłącznie na podstawie wiz. 

      Warunki otrzymania wizy rosyjskiej określa Umowa między Wspólnotą Europejską a Federacją Rosyjską o ułatwieniach w wydawaniu wiz obywatelom Unii Europejskiej i Federacji Rosyjskiej z dnia 25 maja 2006 r. (Dz.U.UE.L.07.129.27), tekst Umowy:  http://www.msz.gov.pl/resource/4941cfb0-ee70-4b35-a70d-b485447d8354:JCR Umowa wprowadziła, na zasadzie wzajemności, ułatwienia w wydawaniu wiz obywatelom UE i FR planującym pobyt nie dłuższy niż 90 dni w okresie 180 dni. Określa, m.in. dokumenty potwierdzające cel podróży na terytorium drugiej strony, zasady wydawania wiz wielokrotnego wjazdu, opłaty za rozpatrzenie i czas rozpatrywania wniosku wizowego. Jednym z wymogów uzyskania wizy jest posiadanie paszportu ważnego co najmniej trzy miesiące po planowanej dacie opuszczenia terytorium państw członkowskich.

      Obywatele polscy, którzy posiadają zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony lub kartę stałego pobytu na terenie Rosji, na ich podstawie oraz na podstawie ważnego dokumentu tożsamości (paszportu) wjeżdżają, przebywają i wyjeżdżają z Rosji bez wiz.

      Na granicy istnieje obowiązek wypełnienia tzw. karty migracyjnej, która stanowi podstawę do zameldowania w miejscu pobytu. W razie nieotrzymania karty należy się o nią upomnieć.  W przypadku zniszczenia lub utraty karty migracyjnej, należy w ciągu 3 dni od tego faktu dokonać zgłoszenia we właściwym ze względu na miejsce pobytu UMVD ds. migracji, wówczas po przedstawieniu dokumentów na podstawie, których osoba wjechała na terytorium Federacji Rosyjskiej, zostanie wydany bezpłatnie duplikat karty migracyjnej. Przy wyjeździe kartę migracyjną należy zwrócić funkcjonariuszowi służby granicznej Rosji.

      Obywatele polscy, którzy podczas pobytu na terytorium Rosji utracili paszport, mogą opuścić Rosję na podstawie ważnego, nowego dokumentu podróży wydanego przez polski urząd konsularny, bez konieczności posiadania wizy lub innego rodzaju upoważnienia.

      W przypadku otrzymania nowego dokumentu paszportowego, innego niż paszport krótkoterminowy wydany w celu powrotu do kraju, zachodzi konieczność uzyskania („przeniesienia”)  wizy rosyjskiej do nowego dokumentu, na pisemny wniosek osoby zainteresowanej, zgodnie z art. 80 rozporządzenia Rządu Federacji Rosyjskiej z dnia 9 czerwca 2003 r. nr 335. 

      Wyjazd z terytorium Federacji Rosyjskiej powinien nastąpić bezwzględnie w okresie ważności wizy rosyjskiej lub prawa pobytu na terytorium Federacji Rosyjskiej. Osoby posiadające prawo pobytu na terytorium Federacji Rosyjskiej przy wyjeździe, oprócz paszportu, powinny okazać rosyjskim służbom granicznym również dokument potwierdzający ważne prawo pobytu.

      Obywatele polscy podróżujący tranzytem przez terytorium Federacji Rosyjskiej obowiązani są posiadać ważną rosyjską wizę tranzytową. Wiza tranzytowa może być jedno lub dwukrotna i wystawiana jest na okres do 10 dni w jedną stronę. Wiza tranzytowa nie jest wymagana od obywateli polskich podróżujących samolotem, w przypadku dokonania przesiadki w ciągu 24 godzin bez opuszczania strefy tranzytowej lotniska oraz posiadania dokumentów (wizy, jeżeli jest wymagana) uprawniających do wjazdu do państwa docelowego, a także biletu lotniczego z potwierdzoną datą wylotu z przesiadkowego portu lotniczego na terytorium Federacji Rosyjskiej.

      Z obowiązku wizowego zwolnieni są uczestnicy zorganizowanych wycieczek turystycznych przybywający do niektórych portów w Rosji na promach pasażerskich lub na statkach wycieczkowych. Mogą oni przebywać bez wiz na terytorium Rosji  do 72 godzin pod warunkiem mieszkania na promie lub statku albo w innym miejscu wskazanym w programie wycieczki. Osoby te muszą posiadać ważny paszport i być zamieszczone na liście pasażerów promu lub statku, przekazywanej służbom granicznym wraz z programem wycieczki. Po wyjściu na ląd mogą oni przebywać tylko w miejscach wskazanych w programie turystycznym.

       

      1.8. Wykaz świąt państwowych.

       

      Rosyjskie święta państwowe są obchodzone w następujących dniach, dodatkowo co roku prezydent wyznacza dni wolne od pracy w okolicach dni świątecznych:
      1 stycznia Nowy Rok
      7 stycznia Boże Narodzenie (dni pomiędzy 1 i 7 stycznia są wolne od pracy),
      23 luty (Dzień Obrońców Ojczyzny),
      8 marca (Dzień Kobiet),
      1 maja (Dzień Wiosny i Pracy),
      9 maja (Dzień Zwycięstwa),
      12 czerwca (Dzień Rosji),
      4 listopada (Dzień Jedności Narodowej).

       

      1.9. Niektóre ważne  uregulowania prawne.

      Podczas pobytu w Rosji należy zawsze mieć przy sobie dokument tożsamości z uwagi na nagminne kontrole (brak dokumentów powoduje problemy, do zatrzymania włącznie).

      Zgodnie z rosyjskim prawodawstwem strona przyjmująca cudzoziemca (obywatela polskiego) zobowiązana jest w ciągu siedmiu dni roboczych  od dnia przekroczenia granicy rosyjskiej zarejestrować („postanowka na ucziot”) gościa w miejscowym oddziale UMVD ds. migracji lub za pośrednictwem urzędu pocztowego. Czynności rejestracji cudzoziemca dokonuje strona przyjmująca (osoba prywatna, u której cudzoziemiec się zatrzymał, organizacja, administracja hotelu). Należy okazać paszport i tzw. kartę migracyjną („migracionnaja kartoczka”) wypełnioną podczas przekroczenia granicy. Stroną przyjmującą może być zarówno osoba fizyczna, jak i prawna. W uzasadnionych i wyjątkowych przypadkach (np. choroba osoby przyjmującej) obywatele polscy mogą zarejestrować się samodzielnie. Obywatele polscy stale zamieszkujący w Rosji  rejestrują się samodzielnie.

      Po dokonaniu formalności cudzoziemiec powinien otrzymać od strony przyjmującej potwierdzenie rejestracji („otrywnaja czast uwiedomlenija”). Czynności związanych z zameldowaniem gości hotelowych dokonuje administracja hotelu. Hotele i podmioty świadczące usługi hotelarskie mają prawo przyjmowania cudzoziemców, którzy utracili dokumenty tożsamości i uzyskali w swoim przedstawicielstwie dyplomatycznym lub urzędzie konsularnym nowe dokumenty na wyjazd z Rosji, na okres do 10 dni, licząc od dnia wydania nowych dokumentów.

      Z obowiązku meldowania gości zgodnie z prawem rosyjskim zwolnione są hostele, z tego powodu jedynie niektóre z nich dokonują rejestracji obcokrajowców. Sytuacja ta nie zwalnia jednak podróżujących z obowiązku rejestracji swojego pobytu na terenie Federacji Rosyjskiej.

      Za niedopełnienie obowiązku meldunkowego przewidziana jest kara grzywny w wysokości od 2 do 5 tys. RUB, a nawet deportacja i zakaz wjazdu do Rosji do 5 lat.

      Podróżujący samochodem mają obowiązek wykupić ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej (np. u licznych agentów ubezpieczeniowych działających w rejonie przejść granicznych). Wskazane jest wykupienie ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków. Od 1 stycznia 2009 r. Federacja Rosyjska jest członkiem systemu Zielonej Karty.

      Należy również pamiętać o wypełnieniu jednorazowego zezwolenia na czasową odprawę celną środka transportu (tzw. "wremiennyj wwoz"). Dokonuje się tej czynności bezpośrednio na terenie rosyjskiej części przejścia granicznego, po dokonaniu odprawy paszportowej.

       

      Data aktualizacji: 11.2017

       

      System administracyjny


       

      2.1. Ustrój polityczny.

      Zgodnie z zapisami Konstytucji Federacji Rosyjskiej przyjętej w dniu 12 grudnia 1993 r., Rosja jest federacyjną republiką prezydencką (jak określają niektórzy rosyjscy konstytucjonaliści republiką semi-prezydencką).

       

      Administracyjnie Federacja Rosyjska dzieli się aktualnie na 83 podmioty:  21 republik, 9 krajów, 46 obwodów, 2 miasta o znaczeniu federalnym, jeden obwód autonomiczny, a także 4 okręgi autonomiczne.  Od marca 2014 r. Moskwa wlicza w skład FR również dwa dodatkowe podmioty: Republikę Krym oraz miasto federalne Sewastopol, choć aneksji Krymu przez Rosję nie uznaje społeczność międzynarodowa, w tym Rzeczpospolita Polska.

      W ramach tego podziału funkcjonuje także 8 okręgów federalnych, w których działalność organów federalnych koordynuje pełnomocny przedstawiciel prezydenta FR (mianowany przez Kreml).

      Struktury państwowe, zarówno centralne, jak i na poziomie regionów skonstruowane są na zasadzie typowego trójpodziału władzy: ustawodawczej (Zgromadzenie Federalne), wykonawczej (rząd) i sądowniczej (de iure niezawisłe sądy).

      Prezydent FR Władimir Putin (obecna kadencja trwa od 7 maja 2012 r.) jest głową państwa i zwierzchnikiem sił zbrojnych. Wybierany jest na sześć lat w drodze wyborów bezpośrednich. Na czas sprawowania urzędu jest nietykalny. Może być usunięty ze stanowiska tylko w drodze procedury postawienia go w stan oskarżenia przez Dumę Państwową za akceptacją Rady Federacji. Urzędujący na Kremlu rosyjski prezydent realnie dysponuje bardzo silną pozycją w państwie. Praktycznie jest centralnym ośrodkiem wyznaczającym kierunki polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa.

      Szerokie uprawnienia konstytucyjne prezydenta obejmują między innymi:

                  - wyznaczania wyborów do Dumy Państwowej i decyzji o jej rozwiązaniu,

                  - prawa inicjatywy ustawodawczej,

                  - podejmowania decyzji o wprowadzeniu stanu wyjątkowego,

                  - negocjowania i podpisywania umów międzynarodowych,

                  - wyrażania zgody na przyznanie obywatelstwa FR oraz podejmowania decyzji o udzieleniu azylu politycznego,

                  - powoływanie – za aprobatą niższej izby parlamentu – premiera

       

      2.2. Władza ustawodawcza.

      Parlament Federacji Rosyjskiej – Federalne Zgromadzenie jest najwyższym organem przedstawicielskim i ustawodawczym FR. Składa się on z dwóch izb: Rady Federacji (izba wyższa) i Dumy Państwowej (izba niższa).

      W Dumie zasiada 450 deputowanych, wybieranych na pięć lat (ostatnie wybory odbyły się 18 września 2016 r. przy frekwencji wyborczej 47,88%), spośród obywateli rosyjskich, którzy ukończyli 21 lat i dysponują prawem wyborczym. Ta sama osoba nie może być jednocześnie deputowanym i członkiem Rady Federacji, nie może także pełnić innych funkcji w organach władzy przedstawicielskiej i strukturach rządu oraz prowadzić innej płatnej działalności z wyjątkiem działalności dydaktycznej, naukowej i twórczej.

      Po  wieloletniej przerwie przywrócony został mieszany system wyborczy do Dumy: połowę (225) deputowanych wybrano z list federalnych, kolejnych 225 – w okręgach jednomandatowych.  Podział mandatów w Dumie Federacji Rosyjskiej siódmej kadencji wygląda następująco: „Jedna Rosja” 340 mandatów (posiada większość konstytucyjną, do której potrzeba 300 głosów), Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej – 42 mandaty, Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji – 40 mandatów, „Sprawiedliwa Rosja” -  23 mandaty, „Rodina” – 1 mandat, „Grażdanskaja Platforma” – 1 mandat.

      Duma Państwowa podejmuje decyzje w ramach przewidzianych Konstytucją kompetencji większością głosów pełnego składu Dumy. Postanowienia Dumy zatwierdza Rada Federacji. Do uchwalenia lub nowelizacji federalnych ustaw konstytucyjnych potrzeba tzw. większości konstytucyjnej – 2/3 od pełnego składu Dumy oraz 3/4 pełnego składu Rady Federacji.

      Obie izby pracują w odrębnych trybach, posiedzenia są zazwyczaj otwarte (przewodniczący mogą utajnić obrady, jeśli regulamin obrad taki przypadek przewiduje).

      W ramach struktur obu izb, poza przewodniczącymi wybierani są także wiceprzewodniczący, reprezentujący wszystkie frakcje w parlamencie. Regulaminy przewidują także prace deputowanych w ramach powołanych komitetów i komisji, zajmujących się określoną tematyką, np. spraw bezpieczeństwa, międzynarodowych, gospodarczych, kultury i nauki, itp.

      Do najważniejszych kompetencji Dumy Państwowej należy głosowanie nad federalnymi ustawami: budżetową, podatkową, ratyfikujących umowy międzynarodowe, statusu i ochrony granicy państwowej, wypowiedzenia wojny. Ponadto Duma zatwierdza kandydaturę szefa rządu przedstawioną przez prezydenta i decyduje o wotum zaufania dla gabinetu ministrów (de facto udział Dumy w powyższych decyzjach uznawany jest za czysto symboliczny).

       

      2.3. Władza wykonawcza

      Rząd Federacji Rosyjskiej jest wyższym organem federalnym, sprawującym władzę wykonawczą. Status rządu i tryb jego organizacji określony został w rozdziale 6 Konstytucji FR, a także w ustawie „O rządzie FR”. Przewidują one, iż na czele rządu stoi premier, któremu podlegają wicepremierzy. W sformowanym w maju 2012 r. gabinecie premiera Dmitrija Miedwiediewa zasiada 9 wicepremierów – jeden „pierwszy” zastępca szefa rządu oraz ośmiu „zwykłych”. W składzie rządu znajdują się ministrowie poszczególnych resortów (aktualnie – 21 ministerstwo oraz jeden minister „bez teki”) oraz szefowie federalnych służb i agencji, którym ustawodawca przypisał określony zakres władzy wykonawczej. Premiera rządu mianuje prezydent za zgodą Dumy Państwowej. W przypadku trzykrotnego braku zgody deputowanych na prezydenckiego kandydata, głowa państwa samodzielnie wyznacza premiera, rozwiązuje Dumę i rozpisuje nowe wybory.

      Zastępców premiera i ministrów mianuje i odwołuje ze stanowiska prezydent, kandydatury zgłasza premier.

      W ramach administracji rządowej działają różnego rodzaju organy o funkcjach koordynacyjnych i doradczych, m.in.: Komisja Wojskowo-Przemysłowa przy rządzie FR, komisja ds. projektu budżetu, kolegium morskie, komisja ds. działalności ustawodawczej i in.

      Data aktualizacji: 11.2017 r.

       

      Gospodarka


       

      3. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

       

      3.1. Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej w III kwartałach 2017 r.

      Rok 2017  jest dla Rosji okresem „odbijania się od dna”, co oznacza, że z gospodarka zdołała w pewnej mierze przystosować się do funkcjonowania w warunkach sankcji gospodarczych nałożonych przez państwa zachodnie.  Z jednej strony, dają się odczuć pierwsze pozytywne skutki  polityki substytucji importu, czyli przestawienia własnej produkcji na wytwarzanie artykułów, które dotychczas były importowane. Z drugiej strony – bardzo pomocna okazała się światowa zwyżka cen węglowodorów, stanowiących podstawę wpływów do budżetu.  Gospodarka rosyjska w ogromnej mierze uzależniona jest od cen węglowodorów, więc wahania cenowe na rynku ropy naftowej i gazu ziemnego (w mniejszej mierze dotyczy to również cen innych surowców, w wydobyciu których Rosja jest potentatem) w zasadniczy sposób wpływają na  wskaźniki makroekonomiczne kraju, a zwłaszcza określają wysokość nadwyżki lub deficytu budżetowego. W 2016 r. ceny ropy naftowej podlegały wahaniom: średnia cena ropy marki Urals wynosiła  ok. 40 USD/bbl, wobec  55 USD/bbl rok wcześniej, co negatywnie wpłynęło na rosyjski budżet. W 2017 r. cena wzrosła średnio o 5,5% (w porównaniu z I półroczem 2016 r. o 10,4%) i na koniec I półrocza wynosiła 47,8 USD/bbl.  Zgodnie z postanowieniem rządu nr 276, poczynając od 1 sierpnia 2017 r. stawka cła eksportowego na ropę naftową wyniosła 74,4 USD/t, co oznacza spadek o 8% w porównaniu z 2017 r., kiedy wynosiła 80,9 USD/t.

      Nadwyżka bilansu płatniczego Rosji zmniejszyła się w 2016 r. do 25 mld USD, podczas gdy w 2015 r. wynosiła 68,9 mld USD. Tak radykalny spadek spowodowany był zmniejszeniem dodatniego salda w handlu zagranicznym ze 148,5 mld USD w 2015 r. do 90 mld USD w 2016 r. Wynikało to, przede wszystkim, z obniżki cen na  surowce energetyczne na światowych rynkach. Z kolei rok 2017 przyniósł zmianę sytuacji: bilans płatniczy ciągle spadał, ale  już nie z powodu malejących wpływów z handlu zagranicznego, tylko z powodu rosnących wydatków. Dochody ze sprzedaży ropy naftowej i gazu ziemnego rosły, co pozwoliło w I półroczu zwiększyć również import o 27,11%  w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego. Tendencja ta szczególnie widoczna jest na przykładzie importu towarów powszechnego użytku (w 2016 r. spadek importu o 3,5%, w I półroczu 2017 r. wzrost o 18,5%) oraz towarów inwestycyjnych (w 2016 r. wzrost o 11,7%, w I półroczu 2017 r. wzrost o 34,3%. Pamiętać jednak należy, że 2016 r. był kolejnym okresem znaczącego spadku obrotów handlowych, toteż spektakularny wzrost importu nie oznaczał wcale równie spektakularnego wzrostu konsumpcji, a raczej początek powolnego powrotu do stanu sprzed recesji.

      W trzech kwartałach 2017 r. odpływ kapitału z sektora prywatnego zwiększył się ponad dwukrotnie w porównaniu z analogicznym okresem 2016 r. i wyniósł 21 mld USD (w 2016 r.: 10 mld USD) i wynikał przede wszystkim z przyspieszonej spłaty zadłużenia zagranicznego. Prognoza Banku Centralnego na cały 2017 r. przewiduje łączny odpływ kapitału w wysokości 17 mld USD, podczas gdy w 2016 r. odpływ kapitału z sektora prywatnego wyniósł 19,8 mld USD, natomiast w 2015 r. – 58 mld USD.  Ze wstępnej oceny Banku Centralnego wynika, że nadwyżka w bieżących operacjach bilansu płatniczego w okresie I-VIII 2017 r. wyniosła 26,6 mld USD (rok wcześniej było to 15,3 mld USD).

       

      Tabela 1. Tendencje gospodarcze w Rosji po 2014 r.

      Wskaźnik

      2014 r.

      2015 r.

      2016 r.

      II kwartał 2017/II kwartału 2016

      PKB

      + 0,6

      - 2,8

      - 0,2

      +2,5

      Inwestycje w kapitał podstawowy  rdr

      - 2,5

      - 8,7

      -4,0

      +6,3

      Produkcja przemysłowa rdr

      + 3,9

      - 4,5

      + 3,2

      +0.9

      Eksport rdr

      -5,7

      - 31

      - 17

      +25,3

      Import rdr

      -9,2

      - 36,4

      - 0,4

      +21,0

      Ranking inwestycyjny S&P

      BBB (-)

      BB (+)

      BB (+)

      BB (+)

      Rezerwy walutowe  BC  XII rdr

      - 24,1

      - 4,7

      + 1,6

      +9,1

      Ceny detaliczne rdr

      + 11,4

      + 12,9

      + 5,4

      +3,0

      Opracowanie własne na podst. Rosstat

      Wartość rosyjskiego rubla silnie zależna jest od notowań cen ropy naftowej na zagranicznych rynkach. Bank Centralny FR powstrzymuje się od interwencji na rynku, co pozwoliło zwiększyć rezerwy. Rok 2016 rozpoczął się średnim kursem  73 RUB/USD i zakończył się średnim kursem  60,65 RUB/USD. Przez trzy kwartały 2017 r. rubel utrzymywał mocny kurs (z kilkoma krótkoterminowymi wahnięciami) i oscylował wokół 58RUB/USD i 68 RUB/EUR.

      Produkt Krajowy Brutto

      W 2016 r. PKB liczony w cenach  bieżących wyniósł 86043,6 mld RUB, co przekłada się na kwotę 61125,9 mld RUB w cenach stałych. Dla porównania, w 2015 r. PKB w cenach bieżących wynosił 83232,6 mld RUB (61263,6  w cenach stałych), natomiast w 2014 r. była to kwota 79199,7 mld RUB (63046,8  mld RUB w cenach stałych). W pierwszym półroczu 2017 r. (dane mogą ulec zmianie) PKB w cenach stałych osiągnął wartość 41782 mld RUB. Jak widać, PKB liczony w cenach bieżących nie może osiągnąć poziomu z 2014r., który dla gospodarki rosyjskiej oznaczał już początek kryzysu  ekonomicznego.

      Tabela 2. Dynamika najważniejszych wskaźników ekonomicznych (w cenach stałych, w % w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego)

       

      I-VIII 2016 r.

      I-VIII 2017 r.

      Rolnictwo, myślistwo, gospodarka leśna

      104,7

      103,8

      Produkcja przemysłowa

      101,2

      101,8

      Ceny detaliczne

      104,1

      107,5

      Usługi komunalne

      100,2

      99,5

      Handel detaliczny

      100,5

      95,5

      Transport i łączność

      106,8

      101,8

      Handel zagraniczny

      126,4

      81,3

      Płaca realna

      98,8

      94,4

       Opracowanie własne na podst. Rosstat

       Klimat inwestycyjny

      Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w gospodarkę FR  w 2016 r. wyniosły 19 mld USD, mimo tego, że w pierwszym kwartale 2016 r. odnotowano wycofanie inwestycji  w wysokości 0,4 mld USD. Oznacza to, że w porównaniu z  2015 r., inwestycje zagraniczne w gospodarkę Rosji wzrosły  o 62%. Ze wstępnych danych za I półrocze 2017 r. wynika, że stosunek zagranicznych inwestorów do Rosji ulega powolnej, ale stałej poprawie, co potwierdza statystyka Banku Centralnego: wartość inwestycji bezpośrednich nierezydentów w sektor pozabankowy osiągnęła 13,7 mld USD, tzn. o 1,9 raza więcej, niż w analogicznym okresie 2016 r. Trzeba pamiętać jednak, że w ciągu dwóch poprzednich lat (2014 i 2015) inwestycje bezpośrednie  spadły bardzo radykalnie (np. w 2014 r. Rosja po raz pierwszy od dekady nie znalazła się na liście rankingowej 25 państw najbardziej atrakcyjnych dla inwestorów), toteż wzrost liczony jest od bardzo niskiego pułapu. Statystyki dowodzą, że inwestorzy zagraniczni  nie są jednakowo zainteresowani  wszystkimi regionami Rosji. Największym wzięciem cieszą się Moskwa, regiony  wydobycia cennych kopalin oraz największe centra przemysłowe Rosji. Większość, bo aż  62,2% inwestycji z zagranicy trafia do Centralnego Okręgu Federalnego i  do Północno-Zachodniego Okręgu Federalnego (10,6%), natomiast  Północno-Kaukaski Okręg Federalny zdołał zgromadzić zaledwie 0,03% inwestycji.

      Największe agencje ratingowe następująco oceniły na koniec III kwartału 2017 r. rosyjską gospodarkę:

      Standard &Poor: BB+,

      Moody’s: Ba1

      Fitch Ratings:  BBB-

       

      W 2016 r., jak wynika z danych Banku Światowego (Doing Business 2016) notowania Rosji w światowym rankingu państw z najlepszym klimatem inwestycyjnym poprawiły się o 11 pozycji. Na koniec 2016 r. Rosja znalazła się na 40 miejscu (na 190 notowanych państw), przy czym największego postępu dokonała w trzech kategoriach: handel międzynarodowy (skok o 30 pozycji w górę tabeli), rejestracja przedsiębiorstwa (skok o 15 pozycji) i ochrona akcjonariuszy mniejszościowych (skok o 13 pozycji).  W pięciu ocenianych przez Bank Światowy kategoriach Rosja znalazła się w grupie 50 najlepszych państw:

      • Zabezpieczenie realizacji kontraktów – 12 miejsce;
      • Rejestracja przedsiębiorstwa – 26 miejsce;
      • Formalności związane z przyłączeniem do sieci elektroenergetycznej – 30 miejsce;
      • Kredytowanie – 44 miejsce;
      • System podatkowy – 45 miejsce.

      Na koniec I półrocza 2017 r. pod patronatem Ministerstwa Gospodarki  sporządzona została lista rankingowa  regionów Rosji, ocenianych pod względem: doskonalenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej, stosowania dobrych praktyk sprzyjających poprawie klimatu inwestycyjnego, prowadzenia przez władze regionalne kompleksowej polityki służącej poprawie klimatu inwestycyjnego. Najlepsze notowania w rankingu osiągnęły kolejno: Republika Tatarstan, Czuwaszja, miasto stołeczne Moskwa, obwody: tulski, kałuski i tiumeński, Kraj Krasnodarski, obwody woroneski, moskiewski, uljanowski.

      W Rosji działa również Rada Konsultacyjna ds. Inwestycji Zagranicznych, w skład której wchodzą reprezentanci 54 największych zagranicznych inwestorów w gospodarkę rosyjską. Dzięki interwencji Rady w 2016 r. udało się doprowadzić m.in. do zreformowania sposobu wnoszenia opłat w systemie Platon (opłata za przejechane kilometry zamiast przedpłat), skrócenia  czasu odpraw  celnych, zredukowania sprawozdawczości podatkowej i in.

      Ponadto, od 2012 r. istnieje w Rosji stanowisko pełnomocnika prezydenta Federacji Rosyjskiej ds. ochrony praw przedsiębiorców.

      Zadłużenie zagraniczne na koniec 2016 r. wynosiło 51,3  mld USD (w tym długi gwarantowane przez państwo: 11,7 mld USD) i do końca III kwartału 2017 r. praktycznie nie uległo zmianie, wyniosło bowiem 51,2 mld USD, z czego 11,7 mld USD z gwarancjami państwowymi. Procentowo, zadłużenie zagraniczne na koniec 2016 r. osiągnęło 13,2% PKB, ale w wyniku korekty sposobu liczenia (doliczono zadłużenie wewnętrzne) przyjęto, że na początek 2017 r. zadłużenie wynosiło 14,6% PKB (z czego 10,6% PKB to zadłużenie zagraniczne, natomiast 4% PKB – dług wewnętrzny). Ze sporządzonej przez Bank Centralny symulacji wynika, iż na koniec 2017 r. dług państwowy wyniesie 14,9% PKB, z czego  11,3% PKB stanowić będzie dług zagraniczny, a 3,6% - dług wewnętrzny.

      Tabela 3.  Środki budżetowe przeznaczone na gwarancje rządowe dla zadłużenia, w mld  RUB

      (lata 2017 – 2019: prognoza)

       

      2016

      2017

      2018

      2019

      Z budżetu federalnego

      4,7

      11,2

      5,1

      7,6

      Ze źródeł finansowania  deficytu budżetu federalnego

      40,9

      80,6

      115,5

      84,0

      Oprac. własne na podst. danych Ministerstwa Finansów FR

      Jeśli chodzi o wysokość zadłużenia zagranicznego, najtrudniejszy dla Rosji będzie rok 2030, kiedy przypada termin wykupu obligacji na rekordowo wysoką kwotę 11,4 mld USD (10,1 mld EURO), natomiast w 2017 r. gospodarka rosyjska będzie pod tym względem stosunkowo mało obciążona, ponieważ zapada termin wykupu obligacji na kwotę zaledwie  2 mld USD. 

       

      Tabela 4.   Koszt obsługi zadłużenia zagranicznego Federacji Rosyjskiej 
      (lata 2017 – 2019: prognoza)
       

       

      2013 r.

      2014 r.

      2015 r.

      2016 r.

      2017 r.

      2018 r.

      2019 r.

      Mld RUB

      360,3

      415,6

      518,7

      621,3

      728,7

      848,0

      869,5

      % PKB

      0,5

      0,5

      0,6

      0,7

      0,8

      0,9

      0,9

      Oprac. własne na podst. danych Ministerstwa Finansów FR

       

      Udział w zadłużeniu zagranicznym obligacji krótkoterminowych (do 3 lat) wynosi 28%, z czego 9,2% zobowiązań (707,3 mld RUB) jest wymagalne w 2017 r.

      Systematycznie, ale wolniej niż w czasie największego spadku cen węglowodorów, topnieją rosyjskie rezerwy gromadzone w funduszach celowych. W Funduszu Dobrobytu Narodowego wg stanu na 1 stycznia 2017 r. zgromadzono 71,87 mld USD, czyli 4,7% PKB (rok 2016 Fundusz rozpoczął z nieomal identyczna kwotą : 71,72 mld USD , co stanowiło wówczas 6,1 % PKB). Na koniec III kwartału 2017 r. na rachunku Funduszu Dobrobytu Narodowego pozostawała kwota 72,57 mld USD. W Funduszu Rezerwowym na  1 stycznia 2017 r. odnotowano 16,03 mld USD, co stanowiło 1,1% PKB (wobec 31,3 mld USD na dzień 1 grudnia 2016 r., co stanowiło 2,4% PKB oraz 49,95 mld USD na dzień 1 stycznia 2016 r.,  co stanowiło 4,2% PKB). Do końca I kwartału 2017 r. zasoby Funduszu  Rezerwowego pozostały praktycznie na tym samym poziomie, co na  początku roku. Fundusz ten wykorzystywany jest na stabilizowanie budżetu państwa i dzięki temu, że wzrosła i ustabilizowała się cena węglowodorów,  wbrew wcześniejszym opiniom obserwatorów raczej nie zostanie wyczerpany w 2017 r. 

      Tabela 5.   Dynamika zmian wysokości Funduszu Rezerwowego i Funduszu Dobrobytu Narodowego
      w latach 2013-2017

      Fundusz Rezerwowy

      Data

      Fundusz Dobrobytu Narodowego

      Mld USD 

      Mld RUB

      % PKB

       

      Mld USD

      Mld RUB

      % PKB

      17,01

      986,71

      1,1%

      01.10.2017

      72,57

      4 210,36

      4,6%

      16,03

      972,13

      1,1%

      01.01.2017

      71,87

      4 359,16

      4,7%

      32,26

      2 037,19

      2,4%

      01.10.2016

      73,11

      4 617,54

      5,4%

      49,95

      3 640,57

      4,2%

      01.01.2016

      71,72

      5 227,18

      6,1%

      70,51

      4 670,50

      5,6%

      01.10.2015

      73,66

      4 878,80

      5,9%

      87,91

      4 945,49

      5,9%

      01.01.2015

      78,00

      4 388,09

      5,3%

      90,00

      3 544,83

      4,5%

      01.10.2014

      83,20

      3 276,79

      4,1%

      87,38

      2 859,72

      3,9%

      01.01.2014

      88,63

      2 900,64

      4,0%

      86,44

      2 795,81

      3,8%

      01.10.2013

      88,03

      2 847,35

      3,9%

      62,08

      1 885,68

      2,8%

      01.01.2013

      88,59

      2 690,63

      3,9%

      Oprac. własne na podst. danych Ministerstwa Finansów FR

       

      Praca i wynagrodzenia 

       Zasoby siły roboczej FR wynosiły w 2016 r. średnio 76,6 mln osób. Na koniec 2016 r. nie pracowało 4,2 mln osób, o 0,5% więcej, niż na koniec 2015 r.,  jednak tylko ok. 1 mln bezrobotnych zarejestrowało się w urzędach zatrudnienia, z czego 0,8 mln otrzymywało zasiłek dla bezrobotnych. Poziom bezrobocia wynosił 5,5%, ale jeśli brać pod uwagę tylko bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy – 1,2%. W znaczącej mierze bezrobocie nosiło charakter stały, zwłaszcza na wsi, gdzie ponad 35% bezrobotnych pozostawało bez pracy 12 miesięcy lub dłużej. W mieście dotyczyło to ponad 26% pozostających bez pracy.

      Na koniec sierpnia 2017 r. bez pracy pozostawało 3,8 mln osób w wieku produkcyjnym, poziom bezrobocia obniżył się w porównaniu z końcem poprzedniego roku i wyniósł 5%.

      W 2016 r. średnia płaca miesięczna wynosiła 36 746 rubli, przy czym największy wzrost wynagrodzeń odnotowano pod koniec roku: o ile w styczniu 2016 r. przeciętna płaca miesięczna w skali kraju była najniższa  i wynosiła  34 tys. rubli , to w czwartym kwartale osiągnęła  39 824 rubli (w grudniu, gdy wypłacano nagrody roczne wyniosła 47 554 rubli) . Istotne było zróżnicowanie terytorialne w wysokości płac, tu liderami w wysokości zarobków byli pracownicy zatrudnieni w trudnych warunkach klimatycznych oraz w dużych centrach administracyjnych i przemysłowych. Absolutnymi rekordzistami pod względem wysokości zarobków okazali się  pracownicy zatrudnieni w Czukockim Okręgu Autonomicznym (średnio 86 tys. RUB miesięcznie), w Nienieckim Okręgu Autonomicznym (średnie zarobki na poziomie 83,9 tys. RUB miesięcznie), w obwodzie magadańskim (68,6 tys. RUB) oraz pracownicy w Moskwie i obwodzie moskiewskim (przeciętna płaca nieco ponad 46 tys. RUB). Najniższe zarobki miesięczne odnotowano w Dagestanie (19,9 tys. RUB, spadek o ok. 1 tys. RUB w porównaniu z 2015 r.), Inguszetii (21,5 tys. RUB) i Kabardyno-Bałkarii (21,5 tys. RUB). Przeciętne wynagrodzenie miesięczne na zaanektowanym Półwyspie Krymskim wyniosło 25,2 tys. RUB, o kilkaset rubli mniej, niż rok wcześniej. Znaczące było również branżowe zróżnicowanie wynagrodzeń. Najlepiej wynagradzanymi branżami były: górnictwo ropy naftowej (103,4 tys. RUB), przemysł wydobywczy (96,3 tys. RUB) i działalność finansowa (135 tys. RUB).  Najniższe średnie wynagrodzenia otrzymywali pracownicy sektora rolnego (25,4 tys. RUB) i edukacji (36,5 tys. RUB) – wszystkie wartości wynagrodzeń podane za grudzień 2016 r. Przeciętna emerytura wynosiła w omawianym okresie 12,4 tys. RUB (spadek o 0,4% w porównaniu z 2015 r.). Na koniec I półrocza 2017 r. średnia płaca nominalna wynosiła 42 042 rubli (okres wypłaty premii półrocznych), jednak w kolejnych miesiącach  obniżała się, aby we wrześniu 2017 r. osiągnąć wysokość 37 140 rubli.

      Wysokość minimum socjalnego za 2016 r. ustalona została na średnim poziomie  9691 RUB/osobę i zróżnicowana  pod względem kategorii ludności: dla osób zawodowo czynnych: 10 466 RUB, dla emerytów i rencistów: 8 tys. RUB, dla dzieci: 9 434 RUB.

       W omawianym okresie dochody poniżej minimum socjalnego posiadało ok. 13,3% Rosjan tj. 19,5  mln osób.

      Ceny towarów i poziom życia ludności

      W 2016 r. w porównaniu z 2015 r. ceny detaliczne dóbr i usług wzrastały powoli i nierównomiernie: od 0,4% do 1,2% w zależności od asortymentu. Wzrost wszystkich cen detalicznych liczony od początku 2016 r. wyniósł  4,7%. Ceny artykułów spożywczych w porównaniu z 2015 r. wzrosły średnio o 5,8% (w tym najwięcej – o 16,1% tłuszcze roślinne wyższej jakości), artykułów przemysłowych – od 4,8% do 11,4% , usług – od 0,2% do 9%. Ceny lekarstw wzrosły średnio o 6,6%.  Cena aktualnego koszyka dóbr i usług indeksu cen konsumpcyjnych (CPI)na koniec 2016 r. wynosiła średnio 14,2 tys. RUB (wzrost w ciągu roku o 6,1%), w Moskwie  20,7 tys. RUB miesięcznie i w porównaniu z 2015 r. wzrosła  o 8,2%, w Sankt-Petersburgu 15,6 tys. RUB (wzrost o 7,1%). Cena minimalnego koszyka artykułów spożywczych wynosiła 3,7 tys. RUB i wzrosła w ciągu roku o 3,5% (w |Moskwie 4,4 tys. RUB, wzrost o 5%, w Sankt-Petersburgu 4,5 tys. RUB, wzrost o 4,8%). W ciągu 2016 r. Staniały mieszkania: na rynku pierwotnym średnio o 0,3% (ale mieszkania o podwyższonym standardzie o 0,6%), natomiast na wtórnym o 0,5% (o podwyższonym standardzie o 0,3).

      W okresie styczeń – wrzesień 2017 r. wahania cen towarów i usług były – w porównaniu z grudniem 2016 r. – niewielkie. Indeks cen towarów i usług wyniósł w tym okresie 101,7%, w tym indeks towarów spożywczych – 99,9%, towarów przemysłowych – 101,8% oraz usług – 104,1%.

                     Substytucja importu

      Dekretem Prezydenta FR nr 560 z dn. 6.08.2014 r.” W sprawie zastosowania specjalnych środków ekonomicznych w celu zapewnienia bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej”  wydanym w odpowiedzi na sankcje gospodarcze Zachodu, nałożone w związku z aneksją Krymu, Rosja wprowadziła szereg ograniczeń importowych głównie dotyczących żywności. Jednocześnie podjęte zostały działania  mające na celu złagodzenie (a docelowo – zniwelowanie) skutków embargo. Działania te, określane jako substytucja importu, szczegółowo uregulowane zostały szeregiem aktów prawnych, z których najważniejsze, to postanowienia rządu FR  nr 320 i 778, 830 i 842 w sprawie sposobów realizacji dekretu prezydenta z 6. 08. 2014 r. Dotyczyły one wdrożenia i zintensyfikowania produkcji antyimportowej w celu wypełnienia luki na rynku żywności i powstrzymania wzrostu cen. Efekty substytucji importu stały się najbardziej widoczne w rolnictwie, zwłaszcza w tych branżach produkcji rolnej o „krótkim cyklu produkcyjnym”, jak np. hodowla drobiu, częściowo hodowla trzody chlewnej, uprawa roślin okopowych i przemysłowych. Po niespełna trzech latach inwestycji w produkcję antyimportową w rolnictwie Rosja stała się praktycznie samowystarczalna w produkcji drobiu i jaj (import dotyczy 2% spożycia) i w dużej mierze samowystarczalna w produkcji pozostałych artykułów produkowanych stosunkowo szybko, a więc wieprzowiny, tłuszczów zwierzęcych. Nieco gorzej sytuacja kształtuje się w tych branżach rolnych, gdzie cykl produkcyjny jest powolny – np. w hodowli bydła. Jednocześnie podejmowane są działania mające zniwelować wpływ sankcji zachodnich i zapełnić rynek towarami rolno-spożywczymi, które wcześniej importowano z państw objętych embargo. W 2016 r. wzrósł znacząco import z niektórych państw WNP (Turkmenistan: 450% importu z 2015 r.) Kirgistan: 238%; Armenia:180,5%) oraz z państw, z których import wcześniej był minimalny lub zerowy (Indonezja: 145% importu z 2015 r., udział w obrotach Rosji 0,6%; Korea: 113%, udział 3,2%; Iran:113%, udział 0,5%).

      W pierwszym półroczu 2017 r. import mięsa i drobiu dotyczył 10,4% masy towarowej na rynku, przy czym wskaźnik ten był znacząco  „zawyżony” przez wołowinę, której aż 45% pochodziło z importu, natomiast w przypadku wieprzowiny import obejmował 9,4% masy towarowej, wędlin – 4,6%, drobiu – 1,6%, tłuszczu zwierzęcego – 28,6%, serów – 27,8%, mąki – 1,8%, tłuszczów roślinnych – 13,3%, mleka w proszku – 56,6%.

       

      3.2. Obroty handlu zagranicznego Federacji Rosyjskiej w 2016 roku  

      Obroty handlu zagranicznego Rosji  w 2016 r.  wyniosły 471,2 mld USD i w porównaniu z 2015 r. spadły o 11,2%.  Odnotowano dodatnie saldo obrotów handlu zagranicznego: 103,9 mld USD, o ponad połowę  (58,1 mld USD) mniej, niż w 2015 r. W I półroczu 2017 r. obroty wyniosły 268,6 mld USD (o 59,2 mld więcej, niż w I półroczu 2016 r.), z czego eksport wyniósł 167,6 mld USD, a import 101,1 mld USD. Dodatnie saldo w handlu zagranicznym sięgnęło 66,6 mld USD, przy czym dotyczyło wszystkich grup towarowych i nieomal wszystkich państw, za wyjątkiem Chin (saldo ujemne 2 mld USD), Francji (- 1,1 mld USD), USA (-0,92 mld USD), Wietnamu (-0,91 mld USD) i Indonezji (-0,65 mld USD).

      W okresie I-VIII 2017 r. w porównaniu z analogicznym okresem 2016 r. dodatnie saldo w handlu zagranicznym wzrosło o ok. 16 mld USD i wyniosło niespełna 80 mld USD, co wiązało się ze zwiększonymi  wpływami ze sprzedaży droższej ropy naftowej oraz z wyjątkowo wysokimi plonami żyta i pszenicy, dzięki czemu Rosja została jednym z największych na świecie eksporterów zboża.

      Tabela 5. Obroty handlu zagranicznego Federacji Rosyjskiej w okresie I-VIII 2017 r. (w porównaniu z okresem I-VIII 2016 r.) w mld USD

       

      I-VIII 2016 r.

      I-VIII 2017 r.

      Tempo wzrostu w %

      OBROTY

      290,8

      367,7

      126,4

      EKSPORT

      177,4

      223,8

      126,2

      IMPORT

      113,4

      143,9

      126,8

      SALDO

      +64,0

      +79,9

      124,8

      Źródło:  Federalna Służba Celna, customs.ru

      W okresie styczeń-sierpień 2017 r. (najświeższe dane) głównym partnerem handlowym Federacji Rosyjskiej pozostawała UE, z którą obroty w analizowanym okresie wyniosły 157,1 mld USD (43% obrotu towarowego Rosji). Spośród państw członkowskich UE najwyższy udział w  obrotach handlu zagranicznego Rosji odnotowały: Niemcy (31,3 mld USD), Holandia (26,4 mld USD) i Włochy (15,1 mld USD. Polska znalazła się na czwartym miejscu z obrotami w wysokości 10,1 mld USD. Poza UE, głównymi partnerami handlowymi FR pozostawały ChRL (54,4 mld USD, niekwestionowany lider w obrotach handlowych z Rosją), Białoruś (19 mld USD), USA (14,5 mld USD), Korea Południowa (13,3 mld USD) i Turcja oraz Kazachstan (po 11 mld USD).  Wymiana towarowa z państwami WNP wzrosła – w porównaniu z okresem I-VIII 2016 r. – o 26,4% (do 45 mld USD), natomiast udział państw WNP w strukturze handlu zagranicznego Rosji nie zmienił się i wyniósł 12,3%.

      Tabela 6. Obroty handlu zagranicznego Federacji Rosyjskiej w okresie I-VIII 2017 r. (w porównaniu z okresem I-VIII 2016 r.) z państwami Unii Europejskiej, w mld USD, uszeregowane wg udziału w obrotach

       

      Eksport 2016

      Import   2016

      Udział w obrotach

      Eksport 2017

      Import   2017

      Udział w obrotach

      Tempo wzrost eksportu

      Tempo wzrostu importu

       

      ŚWIAT

         175 946,1  

         112 657,0  

              100,0  

         222 488,6  

         142 728,2  

              100,0  

            126,5  

               126,7  

       

        Unia Europejska

           81 639,4  

           43 393,9  

                43,3  

         103 203,8  

           53 866,7  

                43,0  

            126,4  

               124,1  

       

      NIEMCY

           12 896,9  

           12 221,8  

                   8,7  

           16 323,5  

           14 989,4  

                   8,6  

            126,6  

               122,6  

       

      HOLANDIA

           18 577,0  

              1 939,5  

                   7,1  

           23 861,9  

              2 506,7  

                   7,2  

            128,4  

               129,2  

       

      WŁOCHY

              7 684,3  

              4 931,2  

                   4,4  

              8 892,4  

              6 256,1  

                   4,1  

            115,7  

               126,9  

       

      POLSKA

              5 433,4  

              2 412,0  

                   2,7  

              7 054,6  

              3 067,8  

                   2,8  

            129,8  

               127,2  

       

      FRANCJA

              3 033,7  

              5 124,5  

                   2,8  

              3 760,3  

              5 648,5  

                   2,6  

            124,0  

               110,2  

       

      WIELKA BRYTANIA

              4 328,5  

              2 140,0  

                   2,2  

              5 420,6  

              2 532,8  

                   2,2  

            125,2  

               118,4  

       

      FINLANDIA

              3 859,5  

              1 515,7  

                   1,9  

              5 670,5  

              2 264,0  

                   2,2  

            146,9  

               149,4  

       

      BELGIA

              3 800,7  

              1 408,8  

                   1,8  

              4 475,1  

              1 963,9  

                   1,8  

            117,7  

               139,4  

       

      CZECHY

              1 548,8  

              1 726,3  

                   1,1  

              2 635,6  

              2 075,2  

                   1,3  

            170,2  

               120,2  

       

      HISZPANIA

              1 375,0  

              1 605,2  

                   1,0  

              1 480,1  

              2 002,0  

                   1,0  

            107,6  

               124,7  

       

      ŁOTWA

              3 355,1  

                 203,0  

                   1,2  

              3 470,4  

                 288,9  

                   1,0  

            103,4  

               142,3  

       

      WĘGRY

              1 719,9  

              1 011,3  

                   0,9  

              2 090,8  

              1 338,6  

                   0,9  

            121,6  

               132,4  

       

      SŁOWACJA

              1 626,3  

                 951,4  

                   0,9  

              2 125,1  

              1 248,2  

                   0,9  

            130,7  

               131,2  

       

      GRECJA

              1 480,8  

                 131,8  

                   0,6  

              2 451,6  

                 147,2  

                   0,7  

            165,6  

               111,7  

       

      RUMUNIA

              1 086,0  

                 804,0  

                   0,7  

              1 455,8  

                 996,0  

                   0,7  

            134,1  

               123,9  

       

      SZWECJA

              1 393,0  

              1 000,6  

                   0,8  

              1 315,2  

              1 311,7  

                   0,7  

               94,4  

               131,1  

       

      AUSTRIA

                 619,7  

              1 163,2  

                   0,6  

                 817,1  

              1 356,0  

                   0,6  

            131,9  

               116,6  

       

      BUŁGARIA

              1 468,8  

                 303,5  

                   0,6  

              1 893,8  

                 346,5  

                   0,6  

            128,9  

               114,2  

       

      DANIA

                 832,2  

                 558,3  

                   0,5  

              1 526,0  

                 561,7  

                   0,6  

            183,4  

               100,6  

       

      LITWA

              1 442,6  

                 253,9  

                   0,6  

              1 578,1  

                 308,3  

                   0,5  

            109,4  

               121,4  

       

      MALTA

              1 513,4  

                   18,7  

                   0,5  

              1 744,6  

                   16,3  

                   0,5  

            115,3  

                 86,8  

       

      ESTONIA

              1 322,0  

                 384,0  

                   0,6  

              1 209,2  

                 515,4  

                   0,5  

               91,5  

               134,2  

       

      IRLANDIA

                 212,2  

                 560,2  

                   0,3  

                 226,0  

                 713,7  

                   0,3  

            106,5  

               127,4  

       

      PORTUGALIA

                 343,9  

                 259,4  

                   0,2  

                 694,1  

                 311,9  

                   0,3  

            201,8  

               120,2  

       

      SŁOWENIA

                 129,8  

                 467,0  

                   0,2  

                 189,6  

                 594,7  

                   0,2  

            146,1  

               127,3  

       

      CHORWACJA

                 362,2  

                 124,3  

                   0,2  

                 578,6  

                 169,3  

                   0,2  

            159,7  

               136,2  

       

      CYPR

                 161,6  

                      9,3  

                   0,1  

                 227,8  

                      5,4  

                   0,1  

            141,0  

                 57,9  

       

      LUKSEMBURG

                   32,1  

                   87,2  

                     -    

                   35,4  

                   91,8  

                     -    

            110,5  

               105,2  

       

      Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

      Wzrastały również obroty ze Wspólnotą Niepodległych Państw. Największy wzrost dotyczył handlu z Białorusią: dzięki temu, że przywódcy obu państw osiągnęli porozumienie w sprawie  sprzedaży węglowodorów po specjalnych cenach, eksport odnotował wzrost o ponad 2,2 mld USD, natomiast import – o 1,6 mld USD.  Mimo napiętych dwustronnych stosunków politycznych zwiększył się o ok. 0,9 mld USD eksport na Ukrainę (głównie węglowodory), wzrósł również – o 0,6 mld USD – import ukraińskich wyrobów. Wyjątkiem były obroty z Tadżykistanem, skąd import spadł o 8,3 mln USD, czyli o ponad połowę oraz Turkmenistanem (spadek importu o 237,5 mln USD, czyli ponad pięciokrotnie). 

      Tabela 7. Handel zagraniczny Federacji Rosyjskiej z państwami WNP w okresie I-VIII 2017 r.
      w porównaniu z okresem I-VIII 2016 r. (w mln USD)

       

      Eksport 2016

      Eksport 2017

      Import  2016

      Import 2017

      Azerbejdżan

      799,5

      1273,4

      256,0

      435,7

      Armenia

      508,5

      673,8

      249,7

      299,5

      Białoruś

      9890,0

      12103,6

      6458,3

      8045,9

      Kazachstan

      5743,2

      7737,4

      2285,7

      3253,0

      Kirgizja

      650,7

      858,0

      98,1

      115,1

      Mołdawia

      571,2

      506,8

      127,2

      197,4

      Tadżykistan

      379,4

      470,3

      14,7

      6,4

      Turkmenistan

      437,1

      208,2

      295,1

      57,6

      Uzbekistan

      1266,4

      1467,8

      483,3

      648,9

      Ukraina

      3790,0

      4677,6

      2402,4

      3047,0

       Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

       

      Import

      Import w 2016 r. wyniósł 183,6 mld USD i w porównaniu z 2015 r. zmniejszył się o 0,4%. Natomiast w I półroczu 2017 r. import zaczął zauważalnie wzrastać – o 27,1% w porównaniu z analogicznym okresem roku 2016 (101 mld USD w porównaniu z 80 mld USD). Zmieniła się również struktura importu: zauważalnie wzrósł udział w strukturze importu części zamiennych do maszyn i urządzeń (o 44,8%), aparatów latających (50,9%), telefonów i wyposażenia telekomunikacyjnego (22,6%) oraz wyrobów przemysłu farmaceutycznego (24,1%). Znacząco spadł (o 12,1%) import samochodów osobowych. W okresie I-VIII 2017 r. import wyniósł 143,8 mld USD i w porównaniu z okresem I-VIII 2016 r. wzrósł o 26,8%. Największy udział w strukturze importu miały maszyny i urządzenia (50,9% w porównaniu z 48,7% w analogicznym okresie roku poprzedniego), produkty chemiczne (18,5% w strukturze importu, spadek o 1,1 p.p. w porównaniu z 2016 r.) oraz artykuły i surowce spożywcze – 11,6% (spadek z 12,7% w I-VIII 2016 r.).

       

       Tabela 8. Struktura importu Federacji Rosyjskiej w okresie I-VIII 2017 r. w (mld USD) 

      Artykuł

      Daleka zagranica

      WNP

      Łącznie

      127

      15,6

      Artykuły spożywcze i produkty rolne (oprócz tekstylnych)

      14,8

      3,5

      Surowce mineralne

      1,1

      1,8

      W tym: surowce energetyczne

      0,6

      0,7

      Wyroby przemysłu chemicznego, kauczuk

      23,5

      2,1

      Skóry, futra i wyroby z nich

      0,7

      0,0

      Drewno, wyroby drewniane i celulozowo-papiernicze

      1,9

      0,4

      Tekstylia, odzież i obuwie

      7,9

      1,1

      Kamienie i metale szlachetne i wyroby z nich

      0,2

      0,0

      Metale i wyroby metalowe

      7,4

      2,6

      Maszyny, urządzenia, środki transportu

      64,7

      3,4

      Inne towary

      4,8

      0,6

      Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

       

       

      Eksport

      W okresie I-VIII eksport wyniósł 223,8 mld USD i w porównaniu z analogicznym okresem 2016 r. wzrósł o 26,2%. Podstawę eksportu stanowiły węglowodory, których udział w strukturze eksportu do państw tzw. dalekiej zagranicy wyniósł 65,9% (w porównaniu z 62,7% rok wcześniej) oraz 33,5% w eksporcie do państw WNP (rok wcześniej było to 33,8% udziału w strukturze eksportu do tej strefy). Inne ważne artykuły eksportowe, to metale i wyroby metalowe (9,9% do państw „dalekiej zagranicy” i 12,4% do państw WNP), wyroby chemiczne (5,6% oraz 15,4%), maszyny i urządzenia (5% oraz 16,1%).

       

       Tabela 9. Struktura eksportu Federacji Rosyjskiej w okresie I-VIII 2017 r. w (mld USD) 

      Artykuł

      Daleka zagranica

      WNP

      Łącznie

      193,2

      29,3

      Artykuły spożywcze i produkty rolne (oprócz tekstylnych)

      8,9

      3,0

      Surowce mineralne

      129,2

      10,4

      W tym: surowce energetyczne

      127,2

      9,8

      Wyroby przemysłu chemicznego, kauczuk

      10,8

      4,5

      Skóry, futra i wyroby z nich

      0,2

      0,0

      Drewno, wyroby drewniane i celulozowo-papiernicze

      6,3

      1,3

      Tekstylia, odzież i obuwie

      0,2

      0,5

      Kamienie i metale szlachetne i wyroby z nich

      6,9

      0,1

      Metale i wyroby metalowe

      19,2

      3,6

      Maszyny, urządzenia, środki transportu

      9,6

      4,7

      Inne towary

      2,0

      1,2

      Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

       

      3.2. Główne wskaźniki makroekonomiczne Rosji w  2016 r. i w okresie styczeń-wrzesień 2017 r.

       

      Tabela 10.  Główne wskaźniki makroekonomiczne w 2016 r. i w okresie styczeń-wrzesień 2017 r.

      Wskaźnik

      2016 r.

      I-IX 2017 r.

      PKB (w %, rdr)

      99,8%

      101,6

      Inflacja (w%, rdr)

      5,38

      2,7

      Płaca nominalna (w %, rdr)

      107,8

      105,6

      Inwestycje w kapitał podstawowy  (w% rdr)

       99,1

      104,8

      Średni dochód miesięczny w RUB

      36746

      47140

      Produkcja przemysłowa (w %,  rdr)

      101,1

      100,9

      Produkcja rolna (w %, rdr)

      104,8

      108,5

      Wydobycie surowców mineralnych (w%, rdr)

       102,9

       

         W tym surowców energetycznych

       101,0

      100,5

         W tym węgla

       116,4

      107,3

         W tym ropy naftowej i gazu

       99,7

      113,3

      Obroty handlu zagranicznego (w %, rdr)

      88,6

      125,3

          W tym eksport:

       82,5

      125,4

         W tym import:

       99,3

      121

      Ceny detaliczne (w %, rdr)

      107,1

      103,0

      Dynamika obrotów handlu wewnętrznego (w%, rdr)

      95,4

      103,1

      Dynamika bezrobocia (w %,rdr)

      99,5

      95,0

      Źródło: CBR, Rosstat, Ministerstwo Rozwoju Ekonomicznego, Federalna Służba Celna.

       

      3.3. Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym.

      Rosja jest aktywnym inicjatorem procesu integracyjnego na obszarze b. ZSRR.  Od 2010 r. przyspieszył proces rzeczywistej integracji w ramach Unii Celnej (UC), a następnie Wspólnej Przestrzeni Gospodarczej (WPG) Rosji, Białorusi i Kazachstanu. 1 stycznia 2015 r. weszła zaś w życie Umowa o Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej (EUG) podpisanej przez Rosję, Białoruś i Kazachstan, a także Armenię (członek EUG od 01.01.2015r.) i Kirgistan (sierpień 2015 r.). Najważniejszą zmianą jakościową było nadanie ugrupowaniu podmiotowości prawnej, co pozwala mu m.in. na zawieranie umów międzynarodowych, w tym o strefach wolnego handlu. Zgodnie z Umową o EUG w ramach organizacji zapewniona ma być swoboda przepływu towarów, usług, kapitału i siły roboczej, oraz prowadzenie skoordynowanej/uzgodnionej lub wspólnej polityki w wielu dziedzinach gospodarki. Integralną częścią tej Umowy są wszystkie dotychczasowe porozumienia podpisane w ramach procesu integracyjnego i formowania UC i WPG. Swoboda przepływu towarów, w większości została wdrożona, istniejące wyjątki (m.in. lekarstwa, energia elektryczna, ropa, gaz) oraz inne bariery pozataryfowe mają zostać zlikwidowane w najbliższych kilku latach. Wszystkie państwa członkowskie obowiązuje Wspólnotowy Kodeks Celny i Wspólna Importowa Taryfa Celna (cła eksportowe mają charakter narodowy). Ujednoliconych zostało wiele norm technicznych dla wybranych rodzajów produkcji (m.in. maszyn i urządzeń, zabawek dla dzieci, produkcji rolno-spożywczej.  Według stanu obecnego obowiązuje 35 regulacji technicznych EUG (w tym wobec 7 regulacji technicznych trwają jeszcze okresy przejściowe, tj. państwa członkowskie mogą stosować dotychczasowe ustawodawstwo krajowe. Trwają prace nad nowym Wspólnotowym Kodeksem Celnym, który wejście w życie przewidziane jest na  1.01.2017 r.

      Daleko posunięta integracja widoczna jest na rynku pracy. Obywatele państw członkowskich mogą swobodnie przemieszczać się po terytorium EUG na podstawie dowodów osobistych i podejmować prace poza kwotami wyznaczonymi dla migrantów zarobkowych. Postępuje wdrażanie swobody przepływu usług, a swobodny przepływ kapitału powinien zafunkcjonować  do 2025 r. Z perspektywy rosyjskiej regionalna integracja w ramach UC/EUG ma ograniczone znaczenie ekonomiczne. Na Kazachstan i Białoruś przypadało w 2014 r. zaledwie ok. 7% obrotów handlowych FR (współpraca z Armenia i Kirgistanem jest marginalna), przy czym znaczna część obrotowa stanowią surowce, które proces integracyjny dotyczy w ograniczonym stopniu. Należy zaznaczyć, że Rosja konsekwentnie odnotowuje dodatnie saldo obrotów handlowych zarówno w handlu z Kazachstanem, jak i Białorusią. W ramach procesu integracyjnego powstał ponadnarodowy organ Euroazjatyckiej Komisja Gospodarcza z siedzibą w Moskwie, która przejęła część kompetencji zwłaszcza z zakresu polityki celnej i regulacji technicznych. 

      Od 22 sierpnia 2012 r. Rosja jest członkiem Światowej Organizacji Handlu (WTO). W negocjacjach akcesyjnych FR wynegocjowała okresy przejściowe (1-7-letnie) na stopniowe obniżanie poziomu ceł i specjalne przywileje np. dla sektora samochodowego. Rosja zagwarantował również, że współtworzona przez nią z sąsiadami (Białorusią i Kazachstanem) gospodarcza struktura integracyjna Unia Celna, a obecnie Euroazjatycka Unia Gospodarcza, funkcjonuje w oparciu o zasady WTO, mimo iż Białoruś nie jest członkiem tej organizacji (Kazachstan dołączył do WTO dopiero w 2015 r.).

      Rosja od końca 2007 r. intensywnie negocjowała swoją akcesję do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Zdecydowała się na wiele zmian prawnych, zgodnie z przyjętą „mapą drogową” wstąpienia FR do OECD, przybliżających ją do członkostwa w tej organizacji. W 2011 r. FR przystąpiła m.in. do Konwencji OECD o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych, w 2012 r. FR jest stałym członkiem Agencji Energii Jądrowej przy OECD, a w 2012 r. Komitet Spraw Podatkowych OECD uznał rosyjskie ustawodawstwo fiskalne za spełniające wymogi ww. organizacji.  Łącznie, w ciągu 7 lat zabiegania o członkostwo w OECD Rosja zmodyfikowała i przyjęła ok. 200 standardów ustalonych  i wymaganych przez tę organizację, jednak w marcu 2014 r. Rada OECD zawiesiła rozmowy z Rosją w sprawie jej akcesu. 

       

      Rosja od 1998 r. do 2014 r. była aktywnym członkiem G8, siedmiu najbardziej rozwiniętych gospodarek świata plus Rosja. W marcu 2014 r. przywódcy państw zachodnich nie przyjechali jednak na szczyt G8 do Soczi, od tego czasu Rosja jest nieaktywna w tej strukturze. W kwietniu  2016 r. władze rosyjskie poinformowały, że „członkostwo w G8 nie jest już aktualne i nie dostrzegają potrzeby reanimowania tego, co pozostało z przeszłości”.

      FR koncentruje się obecnie na kontaktach w ramach G-20, forum, które gromadzi również państwa spoza Zachodu i podejmuje najbardziej aktualne tematy gospodarcze istotne dla całego globu, dotyczące m.in. polityki finansowej, sposobu wyprowadzania gospodarek z kryzysu. W 2013 r. Rosja przewodniczyła tej strukturze. Prezydent Rosji został chłodno przyjęty przez partnerów na szczycie w Australii jesienią 2014 r. Szczyt ten zdominowany był przez dyskusję o sytuacji na Ukrainie.  Jednak po szczycie G-20 w tureckiej Antalyi (listopad 2015 r.), który przebiegł w cieniu zamachu bombowego w Paryżu i zdominowany został  przez dyskusje o walce z terroryzmem, klimat wokół Rosji (pomimo decyzji o utrzymaniu sankcji gospodarczych, podjętej podczas szczytu przez przywódców USA, Wielkiej Brytanii, Włoch, Francji i Niemiec) zaczął się częściowo zmieniać na lepsze.

      W kontekście próby umocnienia swojej pozycji oraz tworzenia koalicji krajów rosnących gospodarczo należy postrzegać aktywny udział Moskwy w formule państw BRICS (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, RPA). Przywódcy tych państw spotykają się regularnie od 2009 r. Od kwietnia 2015 r. do lutego 2016 r. Rosja sprawowała rotacyjne przewodnictwo w BRICS (ta nieformalna organizacja nie posiada własnych struktur) i wykazała się wyjątkowa aktywnością:  odbyło się ok. 100 imprez i podpisano 30 dokumentów. Najważniejszym wydarzeniem był szczyt państw BRICS w Ufie. Powołano na nim do życia dwie instytucje finansowe BRICS — Nowy Bank Rozwoju i Pulę Warunkowych Rezerw Walutowych z łącznym kapitałem w wysokości 200 mld dol. Bank ma stać się efektywnym instrumentem finansowania projektów infrastrukturalnych i projektów zrównoważonego wzrostu w krajach BRICS i innych państwach rozwijających się oraz krajach z kształtującą się gospodarka rynkową, a także instrumentem intensyfikacji współpracy gospodarczej między państwami BRICS, stanowiąc alternatywę wobec Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego. Stanowisko prezesa NBR objął na pierwsze 6 lat Kundapur Vaman Kamath z Indii. Na siedzibę banku wybrano Szanghaj. W kwietniu 2016 r., na marginesie sesji wiosennej BŚ i MWF w Waszyngtonie  Rada Dyrektorów Nowego Banku Rozwoju  ogłosiła uruchomienie pierwszego pakietu kredytów na kwotę 811 mln USD finansujących projekty w sferze odnawialnych źródeł energii (300 mln USD pożyczki dla Brazylii, 81 mln USD dla Chin, 250 mln USD dla Indii i 180 mln USD dla RPA). Zapowiedziano ścisłą współpracę NBR z Azjatyckim Bankiem Inwestycji Infrastrukturalnych. Na szczycie zamknięty został ponadto proces ratyfikacji „Porozumienia o Puli rezerw walutowych BRICS”.  Ogólny poziom rezerwy wyniesie 100 mld USD, z czego 41 mld USD wniesie ChRL, Brazylia, Indie i Rosja – po 18 mld USD, a RPA – 5 mld USD. Banki centralne podpisały porozumienie robocze określające techniczne parametry operacji w ramach puli, prawa i obowiązki stron-uczestników. Wg zgodnych ocen uczestników Szczytu, żaden z członków grupy nie będzie zmuszony sięgać po środki przewidziane w rezerwie w dającej się przewidzieć perspektywie. 

       

      3.4. Relacje gospodarcze z UE.

      Pomimo problemów wynikających z sankcji i wyraźnego ochłodzenia stosunków politycznych, Rosja pozostawała ważnym partnerem gospodarczym dla krajów UE, natomiast UE jako całość zajmowała czołowe miejsce w rankingu partnerów handlowych Rosji – i ten stan rzeczy utrzymuje się już od wielu lat.  W strukturze obrotów handlowych RU Unia Europejska zajmowała pierwsze miejsce i obejmowała 43%  obrotów towarowych (w okresie styczeń-wrzesień 2017 – 42,7%). W 2016 r. obroty handlowe między UE i Rosją  wyniosły 200,4  mld USD (w okresie styczeń-sierpień 2017 r. – 177,4 mld USD), w tym import z UE do Rosji – 61,1 mld USD (w III kwartałach 2017 r. -  r. była to kwota 61,4 mld USD), eksport do UE z Rosji wynosił 130,5 mld USD (w styczniu-wrześniu 2017 r. : 116 mld USD). Saldo obrotów Rosji z UE w 2016 r. pozostawało dodatnie i wyniosło 60,6 mld USD, natomiast w III kwartałach 2017 r.: 54,6 mld USD.

      Tabela 11. Wymiana towarowa Rosji z UE w 2016 r. i w miesiącach I-IX 2017 r.

       

      2016 obroty

      2016 eksport

      2016 import

      I-IX 2017 obroty

      I-IX 2017 eksport

      I-IX 2017 import

      Mld USD

      200,4

      130,5

      61,1

      177,4

      116

      61,4

      I-IX 2017 /  I-IX 2016

       

       

       

      + 24,2%

      + 24,7%

      + 23,3%

      Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

       

      Data aktualizacji:  11. 2017

       

      Dwustronna współpraca gospodarcza


       

      4. Współpraca gospodarcza między Polską a Rosją.

       

      4.1. Dokumenty dwustronne i platformy współpracy

      Podstawę dla rozwoju dwustronnych stosunków gospodarczych obydwu krajów stanowi Umowa między Rządem RP a Rządem FR o współpracy gospodarczej z 2 listopada 2004 r., opublikowana w Monitorze Polskim 14 lutego 2005 r., na mocy której powołano Polsko-Rosyjską Międzyrządową Komisję ds. Współpracy Gospodarczej, stanowiącą główne instytucjonalne forum dla dialogu gospodarczego między Polską i Rosją. Stosunki z Rosją reguluje ponadto szereg umów międzyrządowych odnoszących się do poszczególnych sfer relacji gospodarczych, w tym m.in. Umowa między Rządem RP a Rządem FR w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 22.05.1992 r. czy umowy regulujące współpracę w dziedzinie energetyki, transportu, infrastruktury granicznej, turystyki i kontaktów międzyregionalnych.
      Z dniem akcesji Polski do Unii Europejskiej (1.05.2004 r.) bazowym dokumentem regulującym współpracę handlową i gospodarczą z Rosją jest Porozumienie o partnerstwie i współpracy ustanawiające partnerstwo między Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi a Federacją Rosyjską z 24.06.1994 r., rozszerzone na nowe kraje członkowskie Protokołem podpisanym 27.04.2004 r. w Luksemburgu.

      Ważną platformą intensyfikacji dwustronnych relacji gospodarczych jest Polsko-Rosyjska Międzyrządowa Komisja ds. Współpracy Gospodarczej. Ostatnie posiedzenie Komisji odbyło się we wrześniu 2013 r. w Gdańsku. Ponadto w dwustronnych stosunkach gospodarczych funkcjonują Stały Komitet ds. Transportu, Komisja Mieszana ds. Gospodarki Rybnej, Komisja Dwustronna ds. Współpracy Międzyregionalnej oraz Polsko-Rosyjska Rada Biznesu i Polsko-Rosyjska Izba Handlowa. Z początkiem 2015 r. uaktywniły się bilateralne grupy robocze powołane w ramach Polsko-Rosyjskiej Międzyrządowej Komisji ds. Współpracy Gospodarczej, m.in. rozmowy przeprowadziły grupy ds. celnych, ds. współpracy transgranicznej, ds. współpracy weterynaryjnej. W październiku 2016 r. w Olsztynie odbyło się XVI posiedzenie Polsko-Rosyjskiej Rady ds. Współpracy Regionów RP z Obwodem Kaliningradzkim FR, a we wrześniu 2017 w Moskwie oraz w październiku 2017 w Warszawie odbyły się posiedzenia Polsko-Rosyjskiej Komisji Mieszanej ds. Międzynarodowych Przewozów Drogowych.  

      4.2. Wymiana handlowa Rosji z Polską w 2017 r.

       Według danych Federalnej Służby Celnej, obroty handlowe pomiędzy Polską i Rosją w całym 2016 r. wyniosły 13,1 mld USD, co oznacza spadek w stosunku do roku poprzedniego o 0,7 mld USD (5,1%), przy czym import z Polski został zredukowany mniej  (o 3,4%) niż eksport do Polski  (spadek o 5,9%). W okresie I-VIII 2017 r. obroty w handlu dwustronnym wyniosły 10,1 mld USD, a więc przekroczyły wartość całorocznych obrotów 2016 r., co wskazywać może na początek ożywienia gospodarczego w relacjach Polska-Rosja. Wzrósł również (o 0,1%) udział Polski w obrotach handlu zagranicznego Rosji i wyniósł 2,8%. Polska zajęła czwarte miejsce  w UE (za RFN, Holandią, Włochami, a przed Francją i Wlk. Brytanią) zarówno pod względem udziału w obrotach handlowych RU, jak pod względem wartości eksportu z RU. Wysoka pozycja Polski wśród państw UE kupujących towary z Rosji związana jest z wysokimi zakupami węglowodorów.

       

       

      Tabela 12. Wymiana handlowa Polska – Rosja na tle państw Unii Europejskiej

       

       

      Eksport 2016

      Import   2016

      Udział w obrotach

      Eksport 2017

      Import   2017

      Udział w obrotach

      Tempo wzrost eksportu

      Tempo wzrostu importu

       

        Unia Europejska

           81 639,4  

           43 393,9  

                43,3  

         103 203,8  

           53 866,7  

                43,0  

            126,4  

               124,1  

       

      NIEMCY

           12 896,9  

           12 221,8  

                   8,7  

           16 323,5  

           14 989,4  

                   8,6  

            126,6  

               122,6  

       

      HOLANDIA

           18 577,0  

              1 939,5  

                   7,1  

           23 861,9  

              2 506,7  

                   7,2  

            128,4  

               129,2  

       

      WŁOCHY

              7 684,3  

              4 931,2  

                   4,4  

              8 892,4  

              6 256,1  

                   4,1  

            115,7  

               126,9  

       

      POLSKA

              5 433,4  

              2 412,0  

                   2,7  

              7 054,6  

              3 067,8  

                   2,8  

            129,8  

               127,2  

       

      FRANCJA

              3 033,7  

              5 124,5  

                   2,8  

              3 760,3  

              5 648,5  

                   2,6  

            124,0  

               110,2  

       

      Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

      Eksport z Rosji do Polski w 2016 r. wyniósł 9,1 mld USD i opierał się – podobnie jak w latach poprzednich – na surowcach mineralnych, które pod względem wartości stanowiły zdecydowaną większość (ok. 79%) polskiego importu z tego państwa. Najważniejsze rosyjskie towary eksportowane do Polski, to (oprócz węglowodorów) wyroby przemysłu chemicznego i gumowego oraz tworzywa sztuczne. Mimo, że Polska eksportuje do Rosji kauczuk, gumę i wyroby gumowe (za kwotę prawie 137 mln USD w 2016 r.), jest również znaczącym importerem tego asortymentu: w okresie I-VIII 2016 r. Rosja wyeksportowała do Polski  wyroby przemysłu gumowego za kwotę  139,5  mln USD. Ich najważniejszym  eksporterem były zakłady  produkujące kauczuk syntetyczny w Tatarstanie. W dwóch trymestrach 2017 r. Polska zauważalnie podwyższyła zakupy rosyjskich wyrobów chemicznych. Od początku 2017 r. do końca sierpnia wyższe, niż w całym 2016 r. były zarówno zakupy rosyjskich wyrobów chemii nieorganicznej (199,4 mln USD w porównaniu ze 152,6 mln USD w 2016 r.), jak i organicznej ( 142,3 mln USD w porównaniu ze 137,3 mln USD przez cały 2016 r.).

       

      Tabela 13.  Eksport z Rosji do Polski w okresie I-VIII 2017r. w porównaniu z całym 2016 r. (najważniejsze towary, w mln USD)

      Kod

      Nazwa grupy towarowej

      2016 r.

      I-VIII 2017 r.

      27

      Paliwa mineralne

      7200,0

      4094,5

      40

      Kauczuk, guma i wyroby z nich

      205,0

      139,5

      28

      Wyroby chemii nieorganicznej

      152,6

      199,4

      29

      Wyroby chemii organicznej

      137,3

      142,3

      44

      Drewno, wyroby drewniane, węgiel drzewny

      72,3

      48,2

      39

      Tworzywa sztuczne i wyroby z nich

      54,7

      42,8

      12

      Nasiona roślin oleistych, surowiec zielarski

      13,9

      5,6

      Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

      Import z Polski do Rosji

      W 2016 r. Polska sprzedała do Rosji towary za kwotę 3,9 mld USD (94,1%  wartości ubiegłorocznej) i znalazła się na dziewiątej pozycji wśród importerów do FR  (pierwsza dziesiątka to: ChRL, RFN, USA, Białoruś, Francja, Włochy, Japonia, Korea Płd,  Polska, Ukraina), ale na  czwartym miejscu listy państw unijnych. Więcej z UE eksportowały do Rosji: RFN– 19,5 mld USD; Francja – 8,5 mld USD; Włochy -  7,8 mld USD). Import był więc stosunkowo wysoki, nawet pomimo tego, że import grup towarowych objętych rosyjskim embargo na podstawie dekretu Prezydenta FR nr 560 z dn. 6.08.2014 r. był w 2016 r. minimalny, a w części grup towarowych (mięso i podroby świeże, schłodzone, mrożone, wędzone, solone i suszone) został wstrzymany w całości. Embargo na wwóz świeżych owoców i warzyw w pewnej części neutralizowany był rosnącym importem przetworów owocowych i warzywnych, których sprzedaż – zwłaszcza w II półroczu 2016 r. – zauważalnie wzrosła (101,5 mln USD w ciągu całego roku w porównaniu z 47,4 mln USD w pierwszym półroczu 2016 r.). Spośród produktów spożywczych nie objętych embargiem, które PL sprzedaje do RU są nawet wyroby mączne i pieczywo cukiernicze (45,4 mln USD).

      W polskim eksporcie do Rosji pierwsze miejsce zajmowały tworzywa sztuczne i wyroby z nich, jednak najbardziej zauważalny wzrost dotyczył wyrobów z gumy i kauczuku, których w ciągu III kwartałów 2017 r. rosyjscy kontrahenci kupili w Polsce więcej, niż przez cały 2016 r.  Wzrósł również popyt na polskie drewno i wyroby drewniane. Popularność zyskuje sobie również polskie pieczywo cukiernicze  (w trzech kwartałach 2017 r. import było o 20 mln USD wyższy, niż w całym roku 2016)

      Tabela 14. Import z Polski  do Rosji w III kwartałach 2017 r. w porównaniu z całym rokiem 2016 (najważniejsze towary, w mln USD)

      Kod

      Nazwa grupy towarowej

      2016 r.

      I-IX 2017 r.

      39

      Tworzywa sztuczne i wyroby z nich

      269,8

      210,8

      40

      Kauczuk, guma i wyroby z nich

      136,7

      139,3

      30

      Farmaceutyki

      145,8

      137,5

      48

      Papier, karton i wyroby z nich

      160,1

      123,1

      32

      Farby, lakiery, atramenty, tusze

      110,1

      98,6

      20

      Przetwory owocowe i warzywne

      101,5

      82,6

      19

      Wyroby mączne i pieczywo cukiernicze

      45,4

      65,7

      44

      Drewno, wyroby drewniane, węgiel drzewny

      40,7

      55,5

      34

      Mydło, środki powierzchniowo czynne, woski, świece, materiały polerskie

      72,8

      46,6

      38

      Inne produkty chemiczne

      44,6

      34,9

      21

      Inne produkty spożywcze

      42,9

      33,1

      70

      Szkło i wyroby ze szkła

      22,1

      16,1

      06

      Żywe rośliny, cebule, korzenie i kłącza, kwiaty cięte

      48,2

      12,6

      29

      Produkty chemii organicznej

      30,5

      5,9

      Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

       

      Import z Polski grup towarowych objętych rosyjskim embargo na podstawie dekretu Prezydenta FR nr 560 z dn. 6.08.2014 r. był w 2016 r. minimalny. W przypadku większości grup towarowych w statystykach umieszczono adnotacje: brak danych, co oznacza całkowite wstrzymanie obrotów. Dotyczy to mięsa wołowego i wieprzowego, świeżego, chłodzonego i mrożonego oraz podrobów, ryb, owoców i orzechów. Odnotowano jednakże nieznaczny, ale jednak wzrost zakupów polskich warzyw i bulw spożywczych – dotyczy to m.in. importu ziemniaków-sadzeniaków. Można przyjąć, iż embargo nieomal całkowicie wstrzymało eksport polskich towarów do Rosji w objętych nim kategoriach.

      Tabela 15.  Import z Polski do Rosji grup towarowych objętych rosyjskim embargo na podstawie dekretu Prezydenta FR nr 560 z dn. 6.08.2014r. (w tys. USD)

      Kod TC

       

      2016 r.

      I-IX 2017 r.

      0201 Mięso wołowe, świeże lub schłodzone

       

      0,00

      0,00

      0202 Mięso wołowe, zamrożone

       

      0,00

      0,00

      0203 Mięso wieprzowe, świeże, chłodzone lub mrożone

       

      0,00

      0,00

      0207 Mięso i podroby jadalne, z drobiu objętego pozycją 0105, świeże, schłodzone lub mrożone

       

      0,00

      0,00

      0210  Mięso solone w solance, suszone lub wędzone,

       

      0,00

      0,00

      03 Ryby i skorupiaki, mięczaki i inne bezkręgowce wodne

       

      0,00

      0,00

      04 Nabiał, jaja, miód, pozostałe  produkty spożywcze nie wymienione w innych miejscach

       

      2140,9

      291,1

      07 Warzywa, korzenie i bulwy spożywcze

       

      106,3

      188,1

      08 Owoce i orzechy

       

      0,00

      0,00

      16  Wyroby gotowe z mięsa

       

      0,0

      585,0

      W TYM:

      1601 Kiełbasy i podobne wyroby z mięsa, podrobów lub z krwi i przetwory spożywcze oparte na nich

       

      0,00

      0,00

      Źródło: Federalna Służba Celna, customs.ru

       

      Ze względu na różnice w metodologii statystycznej Polski i Rosji, występują rozbieżności  danych zbiorczych podawanych przez GUS i ROSSTAT. Dane roczne są korygowane  na bieżąco, w miarę napływania informacji uzupełniających. Przedstawione w tabelach dane statystyczne za 2017 r. nie pochodzą z jednakowego okresu (półrocze, dwa pierwsze trymestry lub trzy pierwsze kwartały), co wynika ze zróżnicowania obowiązujących terminów sprawozdawczości w różnych instytucjach. Przyjęto zasadę umieszczania w tabelach najświeższych dostępnych danych.

      Aktualizacja: 11. 2017 r.

       

      Dostęp do rynku


       

      5. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług.

      Problematyka dostępu do rynku rosyjskiego wiąże się z występowaniem barier taryfowych i pozataryfowych, w tym  m.in. takich jak:

      - kontyngenty ilościowe

      - wysokie cła na wybrane towary

      - wynikające z postępowań ochronnych kontyngenty

      - długotrwałe biurokratyczne procedury dostępu do rynku usług budowlanych i zatrudnienia specjalistów oraz towarzyszące podejmowaniu i realizacji projektów inwestycyjnych w Federacji Rosyjskiej

      - stosowanie cen orientacyjnych (minimalnych) przy odprawie celnej towarów wwożonych do Rosji

      - problemy w uzyskaniu prawa własności do ziemi, w tym szczególne utrudnienia dla inwestorów zagranicznych

      - brak skutecznej ochrony znaków towarowych. 

      Dostęp polskich przedsiębiorców, zwłaszcza z branży spożywczej, do rosyjskiego rynku ogranicza obecnie wiele regulacji, nakładanych zarówno na grupy krajów, podmioty prawa międzynarodowego (np. UE), bądź stosowanych wyłącznie wobec Polski, a nawet konkretnych polskich eksporterów.

       

      5.1. Ograniczenia na import artykułów rolno-spożywczych

      Embargo

      Z dniem 7 sierpnia 2014 r. Rząd Federacji Rosyjskiej wprowadził zakaz importu do Rosji określonych produktów rolnych, surowców i żywności pochodzącej z państw Unii Europejskiej, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady, Australii i Królestwa Norwegii. Jest to odpowiedź Rosji na sankcje UE, i pozostałych wybranych krajów Zachodu w stosunku do Rosji za jej agresywne działania na Krymie i we wschodniej Ukrainie.

      Zakaz (wg ostatniej redakcji z 22 października 2016 r.) obejmuje w szczególności mięso wołowe i wieprzowe, mięso i podroby drobiowe, ryby, mleko i przetwory mleczne, warzywa i owoce oraz wyroby z mięsa.

      W dniu 30.06.2017 prezydent RU W. Putin, podpisał dekret nr 293  dot. przedłużenia obowiązywania tzw. „specjalnych środków gospodarczych” (embargo – tzw. „kontrsankcje”).  Zgodnie z w/w dekretem obowiązywanie zakazu importu do RU szeregu produktów spożywczych (wprowadzone dekretem nr 560 z dnia 6.08.2014 roku i następnie przedłużane zgodnie z dekretami: nr 320 z dnia 24.06.2015 roku oraz nr. 305 z dnia 29.06.2016 roku)  zostało przedłużone do 31.12.2018 roku. Jednocześnie dekret przewiduje, że na wniosek rządu RU, możliwa jest zmiany terminu obowiązywania w/w zakazu.

       

      W dniu 29 lipca 2015 r. Prezydent Rosji podpisał Dekret Nr 391 „O niektórych specjalnych środkach ekonomicznych podejmowanych w celu zapewnienia bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej”, zgodnie z którym od 6 sierpnia 2015 r. wprowadza się utylizację wwożonych oraz wprowadzonych do obrotu na rynku wewnętrznym towarów objętych zakazem wwozu. Postanowienia Dekretu nie dotyczą towarów wwożonych przez osoby fizyczne dla własnego wykorzystania oraz przemieszczanych wg procedury tranzytu celnego do państw trzecich, jednak pod warunkiem autentyczności dokumentów weterynaryjnych i fitosanitarnych, odpowiedniej zawartości ładunku oraz posiadania przez państwowe organy kontrolne dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że dostawa towarów zostanie zakończona w miejscu zlokalizowanym poza terytorium Federacji Rosyjskiej zgodnie z warunkami procedury tranzytu celnego.

      Powyższe decyzje oznaczają, że towary objęte zakazem wwozu do Rosji od 6 sierpnia 2015 r. podlegają utylizacji (wcześniej generalnie były zwracane do kraju wwozu). 

       

      Ograniczenia fitosanitarne i weterynaryjne

      Kontrolę weterynaryjną i fitosanitarną w FR sprawuje Federalna Służba ds. Nadzoru Weterynaryjnego i Fitosanitarnego (Rosselhoznadzor), która wprowadziła następujące ograniczenia fitosanitarne względem m.in. Polski:

      - Nieuznawanie polskich świadectw fitosanitarnych - od 6 października 2014 r. obowiązuje zakaz reeksportu produktów pochodzenia roślinnego w oparciu o świadectwa wydawane przez PIORIN, w konsekwencji czego polskie świadectwa fitosanitarne dla reeksportu nie są honorowane przez Rosję i nie mogą być wydawane przez polską służbę fitosanitarną;

      - Zakaz importu serów i produktów seropodobnych – obowiązuje od 20 lutego 2015 r.;

      - Zakaz importu konserw rybnych (szprotek) – obowiązuje od 14 sierpnia 2015 r.;

      - Zakaz importu produktów rybnych - Od 30 września 2015 r. obowiązuje zakaz importu produktów rybnych z polskich zakładów należących do branży przetwórstwa rybnego, w tym ryb świeżych, mrożonych i konserw rybnych (wprowadzony przez Rossielchoznadzor z uwagi na niepoddanie się polskich zakładów rosyjskiej kontroli weterynaryjnej);

      - Brak zasady pre-listingu w stosunku do polskich zakładów mięsnych - Zasada pre-listingu (zatwierdzania zakładów do eksportu na rynek rosyjski na podstawie gwarancji Głównego Lekarza Weterynarii) obowiązywała do niedawna w stosunku do zakładów sektora: paszowego, rybnego, przetwórstwa jaj, ferm reprodukcyjnych drobiu, zakładów wylęgu piskląt, a także w odniesieniu do zakładów mleczarskich. Strona polska od 2009 r. regularnie przedstawiała stronie rosyjskiej wniosek o wprowadzenie zasady pre-listingu również przy zatwierdzaniu do eksportu zakładów mięsnych. Jednakże podczas ostatniego posiedzenia polsko-rosyjskiej grupy roboczej ds. weterynarii, które odbyło się w dniu 18 marca 2015 r. w Moskwie, strona rosyjska zwróciła uwagę, że po cofnięciu embarga wprowadzonego na mocy Dekretu Prezydenta FR, do rynku rosyjskiego uzyskają dostęp jedynie te zakłady, które zostały już skontrolowane przez ekspertów Unii Celnej. Zakłady wpisane do rejestru eksporterów na podstawie gwarancji służb weterynaryjnych zostaną skontrolowane przez inspektorów rosyjskiej służby weterynaryjnej. Wnioski nowych zakładów o włączenie do rejestru na podstawie gwarancji służby weterynaryjnej mogą zostać rozpatrzone dopiero po inspekcji;

      - Ograniczenia w eksporcie materiału szkółkarskiego i sadzeniaków ziemniaka - Od 1 lipca 2013 roku eksport materiału szkółkarskiego możliwy jest wyłącznie z miejsc produkcji atestowanych przez FR. W dn. 17.08.2016 r. lista atestowanych szkółek została skrócona do 15;

      - Zakaz importu bydła, świń żywych i małych przeżuwaczy z UE (wirus Schmallenberg) - Od dnia 20 marca 2012 r. Rosja wprowadziła zakaz importu bydła, świń żywych i małych przeżuwaczy z UE, w tym z Polski.  Uzasadnieniem wprowadzenia przez Rosję zakazu importu bydła i małych przeżuwaczy było występowanie wirusa Schmallenberg. Jednak uzasadnienie to nie może dotyczyć świń żywych (wirus Schmallenberg nie przenosi się na świnie);

      - Zakaz importu mięsa wieprzowego (ASF) - Od lutego 2014 r. obowiązuje wprowadzony zakaz wwozu z Polski do Rosji mięsa wieprzowego (formalnie w związku z Afrykańskim Pomorem Świń (African Swine Fever - ASF). Restrykcje te są niezgodne z międzynarodowymi przepisami określonymi przez Światową Organizację Zdrowia Zwierząt (OIE) oraz Światową Organizację Handlu (WTO), gdyż nie uwzględniają regionalizacji obszarów dotkniętych tą chorobą, a dotyczą całego terytorium Polski, pomimo wprowadzenia przez Polskę i UE rygorystycznych środków kontroli oraz ścisłego zdefiniowania obszaru zagrożonego;

      - Zakaz importu drobiu żywego, jaj inkubacyjnych i produktów drobiowych z wybranych województw - W związku z wykryciem ognisk ptasiej grypy w Polsce Rossielchoznadzor wprowadził ograniczenia na import drobiu i produktów drobiowych z poszczególnych województw: lubuskiego – od 17.12.2016 r., podkarpackiego – od 23.12.2016 r., małopolskiego – od 30.12.2016 r., opolskiego i świętokrzyskiego – od 13.01.2017 r., mazowieckiego, wielkopolskiego i warmińsko-mazurskiego – od 14.02.2017 r.;

      - Ograniczenia w eksporcie mięsa i produktów drobiowych - RSHN wprowadził z dniem 8 lutego br. tymczasowe ograniczenia na wwóz mięsa drobiowego, gotowych produktów z mięsa drobiowego, wszelkich rodzajów produktów drobiowych, zawierających produkty przetwórstwa drobiu, pasz i dodatków paszowych dla drobiu (za wyjątkiem pasz i dodatków paszowych pochodzenia roślinnego, syntezy chemicznej i mikrobiologicznej) oraz używanych urządzeń i sprzętu do hodowli, uboju i obróbki drobiu z Austrii, Bułgarii, Chorwacji, Czech, Francji, Grecji, Holandii, Niemiec, Polski, Rumunii, Słowacji, Szwecji, Węgier, Wielkiej Brytanii i Włoch.

      - Wwóz mięsa i produktów mięsnych z drobiu z ww. krajów jest dozwolony pod warunkiem, że produkty zostały poddane obróbce cieplnej gwarantującej zniszczenie wirusa ptasiej grypy. (pismo RSHN nr FS-NW-7/2205 z dnia 06.02.2017 r. oraz nr FS-NW-7/2342 z dnia 08.02.2017 r.).

      - Zakaz importu owoców i warzyw - Od 1 sierpnia 2014 r. obowiązuje zakaz wwozu z Polski (i poprzez kraje trzecie) do Rosji następujących produktów roślinnych: jabłka, gruszki (kod taryfy celnej 0808), morele, wiśnie i czereśnie, brzoskwinie, nektaryny, śliwki, (0809), kapusty, kalafiory, kalarepa, jarmuż i podobne jadalne kapusty (0704), pozostałe warzywa (0709).

       

      5.2. Bariery wynikające z postępowań ochronnych

      Rosja jest członkiem-założycielem Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej (od 1 stycznia 2015 r.) oraz Unii Celnej Białorusi, Kazachstanu i Rosji (od 1 stycznia 2010 r.). Organizacje te w ramach swojego funkcjonowania zastosowały szereg instrumentów stanowiących bariery w relacjach handlowych Polski z krajami członkowskimi tych organizacji. Do najważniejszych należy zaliczyć:

      - zakłóconą płynność przejść granicznych - przedsiębiorcy skarżą się na niekończące się kontrole na stanowiskach celnych, wydłużone kolejki oraz zły system informowania, przez co nie są dotrzymywane terminy dostaw,

      - niezakończoną pracę nad prawodawstwem podatkowym - problemy z naliczaniem VAT, powodowane różnicami w stawkach podatku i z jego zwrotem (przy dostawach z Rosji do Kazachstanu i Białorusi i odwrotnie),

      - różne wymogi w urzędach celnych - każde państwo może wprowadzać swoje dodatkowe zasady;

      - złożony system prawny składający się z dużej ilości dokumentów regulacyjnych.

       

      Kontyngenty ilościowe 

      Kontyngenty ilościowe są wprowadzane w celu ograniczenia wzrostu wielkości przywozu na obszar Unii Celnej. Decyzją nr 99 Euroazjatyckiej Komisji Gospodarczej z dnia 18 sierpnia 2015 r. w 2016 r. obowiązywały kontyngenty ilościowe na import wybranych produktów rolnych do krajów Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej, w szczególności mięsa wołowego, wieprzowego, drobiowego oraz wybranych rodzajów serwatki mlecznej.

       

      Licencjonowanie importu żwiru i tłucznia do Rosji

      Od 14 sierpnia 2015 r. wprowadzone zostały czasowe środki ochrony pozataryfowej w postaci licencjonowania importu żwiru i tłucznia z państw spoza Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej, które przedłużane są uchwałami rządu co pół roku. Zgodnie z Uchwałą Rządu nr 1478 z 24 grudnia 2016 r. ww. ograniczenie zostało przedłużone do 1 czerwca 2017 r. Ograniczenie dotyczy kodów celnych 251710100, 251710200, 251710800 i 251749000. Licencje na import w/w towarów wydawane będą uczestnikom handlu zagranicznego przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu FR w trybie Zasad wydawania licencji i pozwoleń na eksport i (lub) import towarów (załącznik do Załącznika Nr 7 do Umowy o Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej z dnia 29 maja 2014 r.).

      Celem wprowadzonych rozwiązań jest wsparcie rosyjskich producentów, m.in. w mono – miastach (ok. 750 przedsiębiorstw, ponad 200 tys. pracowników) oraz monitoring charakterystyk jakościowych materiałów wykorzystywanych przy budowie budynków mieszkalnych, dróg i innych obiektów infrastruktury.

       

      Ograniczenia w imporcie cementu

      W dniu 1 lutego 2016r., Rosja przyjęła nowe obowiązkowe standardy dotyczące cementu, które obowiązują od 7 marca 2016r.

      Równocześnie, rosyjskie akredytowane laboratoria, odmawiają wydania nowych certyfikatów mimo braku zastrzeżeń co do jakości polskiego cementu. Niezależnie od tego środek ma charakter dyskryminacyjny, gdyż wyłącza się go w odniesieniu do pozostałych krajów Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej. Środek oceniany jest jako sprzeczny z WTO.

      Kwestia pozostaje nieuregulowana pomimo wielokrotnego poruszania jej na forum Komitetu TBT WTO oraz Komitetu MAAC.

       

      5.3. System licencji na prowadzenie działalności gospodarczej

      Na podstawie Ustawy Federalnej nr 128-FZ z dnia 8 sierpnia 2001 r. „O licencjonowaniu niektórych rodzajów działalności gospodarczej” (z późn. zmianami) szereg rodzajów działalności gospodarczej wymaga uzyskania licencji w stosownym organie administracji państwowej. Wykaz podany jest w Art. 17 powyższej ustawy. Od momentu wprowadzenia ustawy zlikwidowano konieczność uzyskiwania licencji na ponad 20 rodzajów działalności gospodarczej, lecz nadal wykaz zawiera ich ponad 80.

      Firmom zagranicznym praktycznie nie udziela się licencji na prowadzenie w Rosji działalności:

      - związanej z wykorzystywaniem informacji stanowiących tajemnicę państwową;

      - związanej z operacjami międzynarodowymi z udziałem towarów i technologii podlegających kontroli państwowej;

      - importu i eksportu produkcji o przeznaczeniu wojskowym.

       

      5.4. Ograniczenia w uzyskaniu pozwolenia na pracę

      W Rosji obowiązują ograniczenia ilościowe wydawanych pozwoleń na pracę – zaproszeń na wjazd do FR obywateli innych państw w celu wykonywania pracy (na mocy uchwały rządu nr 782 z 30.10.2002 r.) - limit nie dotyczy jedynie obywateli państw WNP, z wyłączeniem Gruzji i Turkmenistanu. Podstawowe zasady wydawania pozwoleń na pracę na terytorium FR dla obywateli innych państw (w tym obywateli RP), obowiązują na podstawie art. 18 ustawy 115-FZ „O prawnym statusie obcokrajowców w Federacji Rosyjskiej” z 25.07.2002r.  (z późniejszymi zmianami). Od 13 kwietnia 2004 r. obcokrajowiec, wjeżdżający do FR w celu wykonywania pracy, musi posiadać tzw. zwykłą wizę roboczą, wydawaną na okres kontraktu, lecz nie dłużej niż na 1 rok. W lipcu 2010 r. wprowadzono pewne ułatwienia w zatrudnianiu tzw. wysokokwalifikowanych specjalistów z zagranicy przez rosyjską osobę prawną lub filię zagranicznej osoby prawnej. Kryterium uznania za specjalistę jest kwota wynagrodzenia (2 mln rubli za okres kontraktu, lecz nie dłużej niż na okres trzech lat). Wysoko wykwalifikowani specjaliści zostali wyjęci spod obowiązującego limitu ilości wydawanych w danym roku pozwoleń na pracę.

      Z dniem 1 stycznia 2015 r. weszła w życie Ustawa Federalna z dnia 24 listopada 2014 r. nr 357-FZ o zmianach Ustawy Federalnej o statusie prawnym cudzoziemców w Federacji Rosyjskiej oraz poszczególnych aktów prawnych Federacji Rosyjskiej, w związku z czym obcokrajowiec ubiegający się o zezwolenie na pracę powinien potwierdzić znajomość  języka rosyjskiego, historii Rosji oraz podstawową wiedzę w zakresie prawa Federacji Rosyjskiej, dostarczając odpowiednie dokumenty.

      Uchwałą Rządu Federacji Rosyjskiej №1315 z 8 grudnia 2016 roku zostały wprowadzone pewne ograniczenia dot. zatrudniania pracowników zagranicznych w niektórych sektorach gospodarki rosyjskiej i określony został ich maksymalny dopuszczalny udział w wielkości zatrudnienia w poszczególnych firmach.

      Maksymalny odsetek pracowników zagranicznych w stosunku do ogólnej liczny zatrudnionych w poszczególnych firmach w zależności od sektora gospodarki.

      Rodzaj działalności

      2017 r

      2016 r.

      Uprawa warzyw (za wyjątkiem niektórych regionów FR)

      50

      50

      Handel detaliczny w obiektach niestacjonarnych i na rynkach

      0

      0

      Sprzedaż detaliczna leków w wyspecjalizowanych sieciach (apteki)

      0

      0

      Sprzedaż detaliczna towarów poza punktami stacjonarnymi

      0

      0

      Pozostały lądowy transport pasażerski

      30

      40

      Handel detaliczny wyrobami tytoniowymi w wyspecjalizowanych obiektach handlowych

      15

      15

      Handel detaliczny napojami alkoholowymi w obiektach stacjonarnych

      15

      15

      Samochodowy transport towarowy

      30

      35

      Pozostała działalność w sferze sportu

      25

      25

       

      5.5. Certyfikaty i deklaracje

      Certyfikacja

      Większość towarów sprzedawanych na terenie FR musi być zgodna z rosyjskimi standardami, nawet jeśli nie jest wymagana obowiązkowa certyfikacja. Towar podlegający certyfikacji dobrowolnej można wwieźć do Rosji, w większości przypadków nie można go jednak sprzedać. W praktyce oznacza to, że w celu sprzedaży towarów na rynku rosyjskim należy przedstawić potencjalnemu kontrahentowi certyfikat zgodności lub „list odmawiający”, który jednak może spotkać się ze strony rosyjskiego partnera z dużą dozą nieufności. W przypadku wymogu na dany produkt certyfikacji obowiązkowej, bez przedstawienia rosyjskim służbom celnym certyfikatu zgodności, towar nie zostanie wpuszczony na obszar celny FR. Podstawą do wydania certyfikatu zgodności jest protokół badania produkcji wydany przez akredytowane laboratorium. (Certyfikat zgodności (jakości) – dokument potwierdzający zgodność produkcji z wymogami jakości i bezpieczeństwa regulowanymi ustawodawstwem FR (normy GOST, GOST R, MKE, Warunki techniczne i inne). Certyfikat zgodności nazywany jest również certyfikatem jakości, certyfikatem bezpieczeństwa, certyfikatem celnym itd.) Jeśli produkcja wymaga certyfikatu ГОСТ Р oraz certyfikatu bezpieczeństwa przeciwpożarowego (Rozporządzenie Ministerstwa ds. Sytuacji nadzwyczajnych z dnia 8 lipca 2002 r N 320 „O zatwierdzeniu spisu produkcji podlegającej obowiązkowej certyfikacji w zakresie bezpieczeństwa pożarowego”), bądź jeśli zgodnie z Rozporządzeniem Nr 325 z dnia 15 sierpnia 2001 r. „O sanitarno-epidemiologicznej ekspertyzie produkcji” konieczne jest otrzymanie certyfikatu higienicznego (certyfikatu sanitarno-epidemiologicznego), certyfikat zgodności może być wydany dopiero po uzyskaniu innych, wyżej wymienionych certyfikatów. 

      W Rosji jeszcze kilka lat temu powszechnie były stosowane, przede wszystkim, normy GOST oraz normy SanPin (СанПин, СНиП), dodatkowe wymagania były określone również w normach budowlanych. Z czasem stwierdzono, że wszystkie wyżej wymienione standardy oraz akty prawne nie były na tyle skuteczne, aby proces certyfikacji wyrobów i oceny zgodności przebiegał sprawnie i z uwzględnieniem wszystkich cech wyrobu. Niektóre normy GOST były przestarzałe i nie odpowiadały realiom współczesnego systemu i administracji w Rosji. Standardy GOST, które były opracowane jeszcze w ZSRR, zostały zamienione przez regulaminy techniczne, których stosowanie jest obowiązkowe. Pozbawiono częściowo obowiązku stosowania standardów GOST do momentu, aż regulaminy techniczne będą powszechne i będą obejmować wszystkie kategorie wyrobów i usług. W tym momencie nie wszystkie standardy GOST są dobrowolne. Tylko niektóre kategorie wyrobów są certyfikowane zgodnie z GOST-em dobrowolnie.

       

      Rola regulaminów technicznych w Rosji i Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej (EUG)

      Regulaminy techniczne obecnie odgrywają ważną rolę w systemie certyfikacji zarówno samej Rosji, jak i całej Unii Celnej. Są one zdecydowanie bardziej liberalne w porównaniu do standardów GOST. Certyfikacja zgodnie z regulaminem technicznym przebiega w sposób bardziej uporządkowany i mniej skomplikowany, ponieważ regulaminy techniczne określają tylko minimum wymogów stawianych produkcji wyrobów, samym wyrobom i usługom. Certyfikacja GOST-R z każdym rokiem przybierała postać procesu coraz mniej sformalizowanego i kontrolowanego. Charakteryzowała się dużą biurokracją i nie przynosiła pożądanych efektów.

      W związku z powstaniem Unii Celnej, a następnie EUG, której członkami obecnie są: Białoruś, Kazachstan, Rosja, Armenia i Kirgizja, regulaminy techniczne ustalane są wspólnie, na poziomie Euroazjatyckiej Komisji Gospodarczej. Po przyjęciu określonych regulaminów technicznych o zasięgu unijnym, krajowe regulaminy techniczne stają się nieważne.

       

      5.6. Ograniczenia w dostępie podmiotów zagranicznych do zamówień publicznych

       

      Przemysł maszynowy – maszyny budowlano-drogowe, maszyny dla przemysłu wydobywczego, technika komunalna, większość środków transportu

      W dniu 31 stycznia 2015 roku przyjęta została Uchwała Rządu FR  Nr 84 w sprawie zmian do Uchwały Rządu FR z dnia 14 lipca 2014 r. Nr 656 w sprawie zakazu dopuszczenia poszczególnych rodzajów towarów przemysłu maszynowego pochodzących z państw zagranicznych w celu dokonywania zakupów dla potrzeb państwowych i municypalnych (dokument m.in. precyzuje zakres zakazu importu towarów przemysłu maszynowego dla potrzeb państwowych i municypalnych, w tym wykaz towarów został dostosowany do Ogólnorosyjskiej klasyfikacji produkcji wg rodzajów działalności gospodarczej OK 034-2014). Zakaz obejmuje przede wszystkim technikę budowlaną (maszyny budowlano – drogowe), maszyny dla przemysłu wydobywczego, technikę komunalną, większość środków transportu.

       

      Wyroby medyczne

      W dniu 5 lutego 2015 r. przyjęta została Uchwała Rządu Federacji Rosyjskiej Nr 102 w sprawie ustanowienia ograniczeń w dostępie niektórych rodzajów wyrobów medycznych pochodzących z państw zagranicznych w celu dokonywania zakupów dla potrzeb państwowych i municypalnych w Federacji Rosyjskiej.

      Dokument zatwierdza wykaz wyrobów medycznych, które nie mogą być importowane w ramach zamówień publicznych Federacji Rosyjskiej z państw spoza Armenii, Białorusi, Kirigistanu i Kazachstanu (kraje Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej) pod warunkiem, że złożone zostały co najmniej dwa wnioski na dostawy (spełniające wymogi przetargowe

       

      Oprogramowanie komputerowe

      16 listopada 2015 r. przyjęta została Uchwała Rządu FR Nr 1236 w sprawie zakazu dopuszczenia zagranicznego oprogramowania w ramach zakupów na potrzeby państwowe i municypalne. Dokument stanowi, że przy zakupach w ramach zamówień publicznych (na potrzeby państwowe i municypalne) zamawiający jest zobowiązany do zakupu rosyjskiego oprogramowania. Uchwała została wniesiona przez Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego Rosji w rezultacie posiedzenia Prezydium Rady przy Prezydencie FR ds. modernizacji gospodarki i rozwoju innowacyjnego (9 czerwca 2015 r.).

       

      Środki farmaceutyczne

      W dniu 30 listopada 2015 r. przyjęta została Uchwała Rządu FR nr 1289 w sprawie ustanowienia ograniczeń w dostępie preparatów farmaceutycznych, pochodzących z państw zagranicznych, a znajdujących się na liście życiowo niezbędnych i najważniejszych lekarstw, w celu dokonywania zakupów dla potrzeb państwowych i municypalnych w Federacji Rosyjskiej.

       

      5.7. Zakup i obrót nieruchomościami

      Zgodnie art. 62 § 3 Konstytucji Federacji Rosyjskiej, cudzoziemiec (zarówno osoba fizyczna, jak i prawna) teoretycznie ma takie samo prawo zakupu nieruchomości, jak obywatel Rosji. Wyjątki stanowią jedynie terytoria i miasta o znaczeniu strategicznym i wojskowym. Wystarczy zawrzeć umowę z właścicielem nieruchomości oraz zarejestrować ją we właściwym terytorialnie organie administracji państwowej. W praktyce jednak sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana. Przede wszystkim ziemia rolna, należąca do państwa i samorządów, może być wyłącznie dzierżawiona i nie może być przedmiotem obrotu. Przed nabyciem nieruchomości każdy cudzoziemiec musi uregulować swój status prawny na terytorium FR, czyli otrzymać pozwolenie na pracę, czasowy pobyt w Rosji, mieć wizę oraz dokument potwierdzający faktyczne przebywanie w miejscu zameldowania. Zakup nieruchomości przemysłowych przez podmioty gospodarcze z kapitałem zagranicznym nie jest niczym ograniczony.

      Przedmiotem kupna – sprzedaży mogą być wyłącznie działki, które posiadają księgę wieczystą, zostały zapisane w katastrze ziemskim. Sprzedający przy zawieraniu umowy sprzedaży ma obowiązek przedstawić kupującemu wszelką informację na temat danej nieruchomości, w tym informację na temat obciążeń, ograniczonych praw rzeczowych i ograniczeń w korzystaniu z niej i innych.

       

      5.8. Inne ograniczenia dostępu do rynku

      Ograniczenia w tranzycie przez Rosję

      Niezależnie od wprowadzonych przez Rosję zakazów wwozu produktów rolnych z krajów UE, kraj ten ogranicza także tranzyt towarów objętych embargiem do krajów trzecich przez swoje terytorium. Początkowo transporty jadące tranzytem przez Rosję (np. do Kazachstanu), były przez Rosję zatrzymywane. Później, pod wpływem oskarżeń o łamanie zasad WTO, Rosja umożliwiła tranzyt, ale wyłącznie przez wybrane punkty kontroli zlokalizowane na granicy państwowej Rosji, głównie na jej północno-zachodnim odcinku (Finlandia, Kraje Bałtyckie).

      Mając na uwadze, iż przewozy drogowe z Polski na kierunku wschodnim realizowane były tradycyjnie przez terytorium Białorusi, ww. działanie Rosji można również traktować jako wymierzone w interesy polskiego sektora transportowego.

      Warto dodać, że stanowiska Federalnej Służby Celnej FR (FTS) i Federalnej Służby ds. Kontroli Weterynaryjnej i Fitosanitarnej (Rossielchoznadzor) wzajemnie się wykluczają, co stanowi dodatkowe ryzyko w tranzycie.

      Oficjalna pozycja Federalnej Służby Celnej FR (FTS) opiera się na postanowieniach Kodeksu Celnego, w którym jakiekolwiek przekroczenie granicy, w tym tranzyt towarów traktowane jest jako wwóz. W tekście uchwały rządu, wprowadzającej embargo na artykuły rolno-spożywcze, wykorzystano termin "zakaz wwozu" zamiast "zakaz importu", w związku z czym również każdy tranzyt jest zabroniony.

      Jednocześnie, Federalna Służba ds. Kontroli Weterynaryjnej i Fitosanitarnej (Rossielchoznadzor), w swoich pismach do UE i do oddziałów terytorialnych informuje o możliwości tranzytu, wskazując, że może się on odbywać tylko przez określone przejścia graniczne na zewnętrznych granicach Rosji, będących jednocześnie zewnętrznymi granicami Unii Celnej.

       

      Obowiązek wyprzedzającego informowania o towarach wwożonych na obszar Unii Celnej

      Z dniem 17 czerwca 2012 r. weszła w życie decyzja Komisji Unii Celnej Rosji, Białorusi i Kazachstanu nr 899 z dnia 9 grudnia 2011 r. „O wprowadzeniu obowiązku wyprzedzającego informowania o towarach, wwożonych na obszar Unii Celnej transportem samochodowym”.

      Wymóg ten wiąże się z koniecznością przekazania szerszego niż standardowo wymagane na karnecie TIR zakresu danych do systemu informatycznego organów celnych właściwego państwa Unii Celnej na 2 godziny przed faktycznym przywozem towarów na obszar Unii Celnej.

       

      System  opłat  drogowych „Platon”

      W dniu 15 listopada 2015 r. wszedł w życie wymóg wnoszenia opłat przez przewoźników za przejazd po drogach federalnych pojazdów o masie całkowitej przekraczającej 12 ton (system opłat drogowych „Platon”).

       

      Ograniczania liczby przewozów w transporcie drogowym

      Problem dotyczy prób wyeliminowania polskich przewoźników drogowych z rynku przewozów w relacjach kraje trzecie – Rosja poprzez konsekwentne ograniczanie od 2004 r. liczby rosyjskich zezwoleń uprawniających do przewozów do lub z krajów trzecich. Strona rosyjska inaczej niż strona polska interpretuje zapisy punktu 2 Protokołu z dnia 11 września 2003 r. o wprowadzeniu zmian i uzupełnień do Umowy o międzynarodowych przewozach drogowych, zgodnie z którym liczba zezwoleń na kraje trzecie powinna być określana w zależności od ogólnej liczby kontyngentu zezwoleń. W dodatku strona rosyjska bardzo restrykcyjnie interpretuje pojęcie przewozu z kraju trzeciego, za kluczowe uznając pochodzenie towaru a nie miejsce jego załadunku. Uchwalona w lutym 2012 roku Ustawa Federalna o wprowadzeniu zmian do Kodeksu Federacji Rosyjskiej o naruszeniach przepisów administracyjnych i do art. 11 Ustawy Federalnej o państwowej kontroli wykonywania międzynarodowych przewozów drogowych i o odpowiedzialności za naruszenia zasad ich wykonywania radykalnie podnosi kary za wykonywanie przewozów bez ważnego zezwolenia (w przypadku braku zezwolenia na przewozy z krajów trzecich kary wynoszą: na kierowcę pojazdu w rozmiarze od 4.000 do 5.000 rubli, na osoby urzędowe – od 40.000 do 50.000 rubli, na osoby prawne od 400.000 do 500.000 rubli).

      W końcu 2014 roku strona rosyjska znowelizowała ustawę o kontroli przewozów drogowych. Rozporządzenia wykonawcze do tej ustawy, ogłoszone w listopadzie i grudniu 2015 r. w opinii strony polskiej nie są zgodne z zapisami umowy dwustronnej o przewozach drogowych i mogą skutkować znaczącym ograniczeniem przewozów, wykonywanych przez przewoźników polskich do Federacji Rosyjskiej. Największym problemem pozostaje sprawa przewozów dwustronnych, gdy przewożony ładunek pochodzi z kraju trzeciego. Według strony polskiej, na podstawie umowy międzyrządowej o przewozach drogowych, przewozy te powinny być traktowane jako dwustronne. Stosownych uzgodnień strony dokonały w 2012 roku. Tymczasem rosyjskie służby kontrolne coraz częściej wymagają w takich przypadkach zezwolenia specjalnego na przewozy do/z krajów trzecich.

      Praktyka strony rosyjskiej w zakresie dostępu do rynku FR przy przewozie towarów do/z krajów trzecich stanowi jaskrawy przykład działań protekcjonistycznych, mających na celu ochronę rodzimych przewoźników przed obcą konkurencją.

       

      Problemy przewozów na podstawie karnetów TIR w handlu z Rosją

      W dniu 1 grudnia 2013 r. weszły w życie dodatkowe środki kontrolne, zgodnie z którymi do każdego transportu z wykorzystaniem karnetu TIR, gwarantowanego kwotą do 60.000 EUR, będzie wymagana dodatkowa wewnętrzna gwarancja celna na obszarze Unii Euroazjatyckiej, którą przewoźnik będzie zmuszony wykupić przy wjeździe na obszar tej Unii.

      Stanowi to złamanie zasad Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR, określonych w art. 4 oraz art. 8, zgodnie z którymi dla towarów przewożonych pod osłoną karnetu TIR nie będą wymagane żadne dodatkowe depozyty czy gwarancje, a w przypadku ujawnionych nieprawidłowości zrzeszenia poręczające zobowiążą się na zasadzie wspólnej i solidarnej uiścić ewentualne wymagane należności celne i podatkowe. Proponowane zmiany stoją w sprzeczności również z obowiązującymi przepisami kodeksu celnego Unii Euroazjatyckiej. Artykuł 217.2.3 tego kodeksu jednoznacznie stanowi, że nie będzie wymagana żadna gwarancja dla operacji tranzytowych realizowanych na podstawie umów międzynarodowych. Strona rosyjska jest stroną Konwencji TIR od 1982 roku (do 1992 roku jako ZSRR).

      Decyzje podjęte przez rosyjskie władze celne nie były konsultowane na poziomie międzynarodowym tj. z Radą Wykonawczą TIR (TIRExB) czy Sekretariatem TIR Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych. Również Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego (IRU) zarządzająca systemem TIR na świecie nie została powiadomiona o istniejących problemach i planowanych zmianach.

       

      Zawyżanie wartości celnej towarów

      Stosowanie cen wg. własnego uznania, a nie cen kontraktowych przy odprawie celnej, stosowanie, w wielu przypadkach cen maksymalnych (nie zawsze wynikających z kontraktu) przy odprawie celnej towarów wwożonych do Rosji, dotyczy to m.in. niektórych maszyn i urządzeń. Zawyżanie w ten sposób wartości celnej importowanych towarów przekłada się na zastosowanie wyższego cła.


      5.9. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej.

      W 2006 r. przyjęta została część czwarta Kodeksu Cywilnego Federacji Rosyjskiej z dnia 18 grudnia 2006 roku Nr 230-FZ, regulująca zagadnienia dotyczące prawa własności intelektualnej i know-how. Prawo rosyjskie stanowi, iż do rezultatów działalności intelektualnej (i oznaczeń indywidualizujących) przysługują prawa intelektualne, które obejmują prawo wyłączne, będące prawem majątkowym, a w przypadkach przewidzianych w Kodeksie cywilnym Federacji Rosyjskiej, również osobiste prawa niemajątkowe i inne prawa (np. prawa podążania, prawo dostępu do utworu). Prawo majątkowe pierwotnie powstaje u twórcy rezultatu działalności intelektualnej, jednak może być ono przeniesione na inne podmioty, na podstawie umowy lub w przypadkach wskazanych w ustawie. Przepisy prawa rosyjskiego na określenie praw majątkowych posługują się pojęciem prawa wyłącznego do rezultatu działalności intelektualnej. W przypadkach przewidzianych w prawie rosyjskim, prawo wyłączne powstaje i podlega ochronie po dokonaniu rejestracji państwowej rezultatu działalności intelektualnej.

      Twórcy rezultatu działalności intelektualnej przysługuje również prawo autorstwa, w przypadkach przewidzianych w przepisach prawnych, a także inne prawa osobiste. Odstąpienie od tych praw jest nieważne. Prawa osobiste są niezbywalne i nieprzenoszalne. Zgodnie z art. 70 Kodeksu Cywilnego Federacji Rosyjskiej, przez prawa autorskie rozumie się prawa intelektualne do utworów naukowych, literackich i artystycznych. Twórcy utworu przysługuje prawo wyłączne do utworu (prawo majątkowe), prawo do autorstwa utworu, prawo do oznaczenia utworu swoim imieniem, prawo do integralności utworu, prawo do udostępnienia utworu publiczności. Zgodnie z postanowieniami art. 1259 pkt. 3 Kodeksu cywilnego Federacji Rosyjskiej prawa autorskie odnoszą się zarówno do opublikowanych utworów, jak i do nieopublikowanych utworów, wyrażonych w jakiejkolwiek obiektywnej formie, w tym w formie pisemnej, ustnej, w formie zapisu dźwiękowego lub zapisu video oraz formie przestrzennej. Odmiennym zagadnieniem na gruncie rosyjskiego prawa autorskiego jest pojęcie tzw. utworów pracowniczych. Prawa autorskie do utworu naukowego, literackiego i artystycznego, stworzonego w ramach obowiązków służbowych pracownika (utwór pracowniczy) przysługują twórcy – pracownikowi, za wyjątkiem prawa wyłącznego do utworu pracowniczego który przysługuje pracodawcy.

      Przepisy prawa rosyjskiego zawierają uregulowania odnoszące się do dwóch podstawowych sposobów rozporządzania prawem wyłącznym do rezultatów własności intelektualnej - możliwość przeniesienia prawa wyłącznego do tego rezultatu (umowa przenosząca) lub możliwość udzielenia prawa do korzystania z rezultatu działalności intelektualnej (umowa licencyjna).

      Umowa przenosząca prawo wyłączne powinna być sporządzona na piśmie pod rygorem nieważności. Na podstawie umowy przenoszącej prawo wyłączne, prawo to przechodzi na nabywcę w pełnym zakresie, tj. na wszystkich polach eksploatacji (czyli inaczej jak w prawie polskim, gdy w przypadku przeniesienia praw majątkowych obowiązuje zasada specyfikacji pól eksploatacji, tj. w zakresie tych pól, które zostały wskazane w umowie przenoszącej). Praktyka rosyjska reguluje jednak  przypadki, gdy umowa zawiera postanowienia, że przeniesienie praw następuje na określonych polach eksploatacji, albo przeniesienie tych praw ograniczone jest do określonego terytorium lub następuje na określony czas. Taka umowa, mimo iż nie stanowi umowy przenoszącej, przy spełnieniu innych warunków przewidzianych w prawie może być uznana za umowę licencyjną, tj. nieprzenoszącą prawa majątkowe, a stanowiącą upoważnienie do korzystania z rezultatu działalności intelektualnej. Niezbędnym postanowieniem umowy przenoszącej jest postanowienie o wynagrodzeniu, tj. umowa przenosząca jest traktowana jako umowa odpłatna, chyba że strony postanowiły inaczej. W przypadku braku takich postanowień umowa zgodnie z brzmieniem art. 1234 Kodeksu cywilnego Federacji Rosyjskiej uważana jest za niezawartą. Podobne postanowienia dot. wynagrodzenia wymagane są przy tworzeniu umowy licencyjnej.

      Prawo rosyjskie stanowi, iż prawa patentowe to prawa intelektualne do wynalazku, wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego. Jak stanowią przepisy, twórcy wynalazku, wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego przysługuje prawo wyłączne (majątkowe) oraz prawo autorstwa, a ponadto – w przypadkach przewidzianych w przepisach – twórcy przysługują również inne prawa, w tym prawo do uzyskania patentu, czy prawo do otrzymania wynagrodzenia z tytułu korzystania z wynalazku, wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego. Art. 1350 Kodeksu cywilnego Federacji Rosyjskiej stanowi, że ochronie prawnej jako wynalazek podlega rozwiązanie techniczne w jakiejkolwiek dziedzinie, dotyczące produktu lub rozwiązań. Udzielenie ochrony prawnej wynalazkowi jest możliwe wówczas gdy jest on nowy, posiada poziom wynalazczy i nadaje się do przemysłowego stosowania. Podobnym regulacjom poddane są wzory użytkowe i wzory przemysłowe. Zgodnie z prawem rosyjskim, prawo wyłączne do wynalazku, wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego przysługuje i podlega ochronie pod warunkiem dokonania państwowej rejestracji, na podstawie której właściwy organ udziela patentu na wynalazek, wzór użytkowy lub wzór przemysłowy. Na podstawie decyzji o wydaniu patentu na wynalazek, wzór użytkowy lub wzór przemysłowy właściwy organ federalny wprowadza informacje o wynalazku, wzorze użytkowym lub wzorze przemysłowym do właściwego rejestru, tj. odpowiednio do Państwowego Rejestru Wynalazków Federacji Rosyjskiej, Państwowego Rejestru Wzorów Użytkowych Federacji Rosyjskiej lub Państwowego Rejestru Wzorów Przemysłowych Federacji Rosyjskiej i udziela patentu na każdy z nich. Prawo do uzyskania patentu na wynalazek, wzór użytkowy lub wzór przemysłowy, pierwotnie przysługuje twórcy ww. rezultatów działalności intelektualnej. Prawo to może przejść lub być zbyte innej osobie w przypadkach przewidzianych w prawie, w tym w drodze sukcesji, na podstawie umowy cywilnoprawnej lub na podstawie umowy o pracę, tj. w ramach stosunku pracy. Umowa zbycia prawa do uzyskania patentu na wynalazek, wzór użytkowy lub wzór przemysłowy powinna być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Ochrona prawa wyłącznego, potwierdzonego patentem, może mieć miejsce tylko od chwili rejestracji wynalazku, wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego.

      Wynalazek, wzór użytkowy lub wzór przemysłowy dokonany przez pracownika w związku z wykonaniem przez niego jego obowiązków pracowniczych albo konkretnego polecenia pracodawcy objęty jest specjalną regulacją przepisów prawa rosyjskiego. Oddzielna regulacja dotyczy również przypadku, gdy wynalazek, wzór użytkowy lub wzór przemysłowy zostanie dokonany przy wykonaniu umowy o dzieło lub umowy o wykonanie prac naukowo-badawczych, doświadczalno-konstrukcyjnych lub technologicznych, które to umowy nie przewidywały bezpośrednio ich dokonanie.

      Art. 1477 Kodeksu Cywilnego Federacji Rosyjskiej stanowi, iż do znaku towarowego przysługuje prawo wyłączne, które to prawo potwierdzone jest na podstawie wydawanego świadectwa na znak towarowy. Ten sam artykuł stanowi, iż przepisy o znaku towarowym odpowiednio należy stosować do znaku usługowego. Podmiotem prawa wyłącznego do znaku towarowego może być tylko osoba prawna lub indywidualny przedsiębiorca. Rejestracji znaku towarowego w Rosji dokonuje Federalna Służba ds. Własności Intelektualnej (ROSPATENT), informacje o znaku towarowym zamieszczane są w Państwowym Rejestrze Znaków Towarowych i Znaków Usługowych Federacji Rosyjskiej. Na zarejestrowany znak towarowy wydaje się świadectwo. Czas trwania prawa wyłącznego do znaku towarowego zależy od rodzaju tego znaku. W przypadku znaku towarowego powszechnie znanego prawo wyłączne do tego znaku jest nieograniczone czasowo. Natomiast w przypadku nowo utworzonego znaku towarowego (który nie jest powszechnie znany) ochrona ta wynosi zgodnie z przepisami rosyjskiego kodeksu cywilnego dziesięciu lat.

       Data aktualizacji:  05. 2017

       

      Przydatne linki i kontakty


       

      6.1. Struktura administracji gospodarczej.

      W skład struktury administracji gospodarczej wchodzą ministerstwa (Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego, Ministerstwo Przemysłu i Handlu, Ministerstwo Energetyki, Ministerstwo Rolnictwa), agencje podległe ministerstwom oraz korporacje państwowe, których kierownicy powoływani są bezpośrednio przez prezydenta FR (np. Państwowa Korporacja ds. Energii Atomowej „Rosatom” lub Państwowa Korporacja ds. Wspierania, Opracowywania, Produkcji i Eksportu Produktów Przemysłowych Wysokich Technologii „Rostech”).

       

      Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego FR

      (Министерство экономического развития РФ)

      125993, ГСП-3, г. Москва, А-47, 1-я Тверская-Ямская ул., д.1,3

      Tel.: +7 495 694 03 53

      http://www.economy.gov.ru

       

      Ministerstwo Finansów FR

      (Министерство финансов ФР)

      109097, Москва, Ул. Ильинка, 9

      Tel.: +7 495 987 91 01

      http://www.minfin.ru

       

      Ministerstwo Rolnictwa FR

      (Министерство сельского хозяйства РФ)

      107139, Москва, Орликов переулок, дом 1/11

      Tel.: +7 495 411 81 45

      http://www.mcx.ru

       

      Ministerstwo Transportu FR

      (Министерство транспорта РФ)

      109012, Москва, ул.Рождественка, д.1, стр.1

      Tel.: +7 495 626 10 00

      http://www.mintrans.ru

       

      Ministerstwo Przemysłu i Handlu FR

      (Министерство промышленности и торговли РФ)

      109074 г. Москва, Китайгородский проезд, дом 7

      Tel.: +7 495 539 21 87

      http://www.minpromtorg.gov.ru

       

      Ministerstwo Energetyki FR

      (Министерство энергетики РФ)

      107996, г. Москва, ул. Щепкина, дом 42

      Tel.: +7 495 631 98 58

      http://www.minenergo.gov.ru

       

      Ministerstwo Pracy i  Opieki Społecznej FR

      (Министерство труда и социальной защиты РФ)

      127994, ГСП-4, г. Москва, ул. Ильинка, д. 21

      Tel.: +7 495 606 00 60

      http://www.rosmintrud.ru

       

      Ministerstwo Zasobów Naturalnych i Ekologii FR

      (Министерство природных ресурсов и экологии РФ)

      123995, Москва, Большая Грузинская ул., 4/6 

      Tel.: +7 499 254 48 00 

      http://www.mnr.gov.ru/

       

      Centralny Bank Rosji

      (Центральный банк Российской Федерации )

      107016, Москва, ул. Неглинная, 12

      Tel.: +7 495 771 91 00

      http://www.cbr.ru

       

      15 lipca 2015r. na mocy Dekretu Prezydenta FR No. 368 (http://www.garant.ru/hotlaw/federal/637139/) Ministerstwo ds. Krymu zostało zlikwidowane, a jego kompetencje zostały przekazane Ministerstwu Rozwoju Ekonomicznego Federacji Rosyjskiej.

      5 kwietnia 2016 r. zlikwidowana została Federalna Służba Migracyjna, której obowiązki przejął Główny Zarząd  ds. Migracji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

       

      6.2. Samorządy gospodarcze

       Izba Przemysłowo-Handlowa FR

      (Торгово-промышленная палата РФ)

      109012 Москва, ул. Ильинка, 6/1, c.1

      Tel.: +7 495 620 00 09

      http://www.tpprf.ru

       

      Rosyjski Związek Przemysłowców i Przedsiębiorców

      (Российский союз промышленников и предпринимателей)

      109240, г. Москва, Котельническая наб., д. 17

      Tel.: +7 495 663 04 04

      http://www.rspp.ru/

       

      Samorząd gospodarczy „Opora Rosji” 

      (ОПОРА России)

      127473, г. Москва, Суворовская площадь, д. 1/52,

      Tel.: +7 495 660 21 11

      http://opora.ru/

       

       6.3. Prasa ekonomiczna

       

       „Ведомости“, http://www.vedomosti.ru/

      „Коммерсантъ“, http://www.kommersant.ru/

      ”РБК daily“, http://www.rbcdaily.ru/

      ”Эксперт”, http://expert.ru/

      „Forbes”, http://forbes.ru/

      “Статистика  инвестиций”, http://www.cotinvestor.ru/category/novosti/

       

       

      6.4. Oficjalne strony o tematyce ekonomicznej

      Federalna Służba Statystyczna ROSSTAT (Федеральная служба государственной стаистики), http://www.gks.ru

      Instytut Polityki Ekonomicznej im. J.Gajdara (Институт экономической политики имени Е.Т. Гайдара), http://www.iep.ru/

      Wszechrosyjski Naukowo-Badawczy Instytut Koniunktury (Всероссийский научно-исследовательский конъюнктурный институт), http://www.vniki.ru/

      Centrum Analityczne przy Rządzie FR (Аналитический центр при Правительстве Российской Федерации), http://ac.gov.ru/

      Instytut Ekonomii, Rosyjska Akademia Nauk (Институт экономики РАН), http://inecon.org/,

      Instytut Gospodarki Światowej i Stosunków Międzynarodowych, Rosyjska Akademia Nauk (Института мировой экономики и международных отношений Российской академии наук (ИМЭМО РАН), http://www.imemo.ru

       

      6.5. Inne przydatne linki

      Aktualne Biuletyny Informacyjne Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji w Rosji (Moskwa, Sankt-Petersburg, Kaliningrad) https://russia.trade.gov.pl/pl/wphi/biuletyn-wphi

      Polsko-rosyjska współpraca gospodarcza (podstawy prawno-traktatowe).

      https://russia.trade.gov.pl/pl/o-kraju/rosyjski-elementarz/88371,Rosyjski-elementarz.html

      Handel zagraniczny FR (Внешняя торговля Российской Федерации) http://www.customs.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=13858&Itemid=2095

      Inwestycje w Rosji, 2015 r. (Инвестиции в России - 2015г). http://www.gks.ru/bgd/regl/b15_56/Main.html

      Działaność inwestycyjna w Rosji: warunki, czynniki, tendencje (Инвестиционная деятельность в России: условия, факторы, тенденции) http://www.gks.ru/bgd/regl/b15_112/Main.html

      Rocznik statystyczny FR, 2015 (Российский статистический ежегодник 2015г.) http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/publications/catalog/doc_1135087342078

      Sytuacja społeczno-ekonomiczna w Rosji w 2015 r. (Социально-экономическое положение России - 2015 г.)  http://www.gks.ru/bgd/regl/b15_01/Main.html

       

      Data aktualizacji:  11. 2017

      1 lipca 2013 (ostatnia aktualizacja: 5 grudnia 2017)

      Drukuj Drukuj Podziel się treścią: